Tâm lý học bóng đá – Điều không thể xem nhẹ

bởi El Hoho ·

Ngôn ngữ bóng đá hiện đại tràn ngập những con số, đội hình, những phân tích chiến thuật, và lúc này hơn bao giờ hết, yếu tố tâm lý đang bị xem nhẹ.

– KP.

Lionel Messi

Đó là nhận xét mà bạn có thể đọc trong bài viết Liverpool: Chờ đợi một ngôi sao trên 4231. Nhưng thực tế, nhận xét ấy chỉ đúng đối với bạn đọc và những bài viết mà các ấn phẩm truyền thông ngày ngày mang đến cho họ. Với giới chuyên môn, mà cụ thể là những CLB bóng đá tại Anh, “Tâm lý học” lại đang trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Các chuyên gia tâm lý đang là những thành viên quan trọng trong ban huấn luyện của một CLB bóng đá. Sự ảnh hưởng của Tâm lý học đang ngày càng tăng lên.

David Jones, Sky Sports, 4/12/2012

Tâm lý học, không chỉ biểu hiện qua những trò “trêu chọc” mà Jose Mourinho vẫn hay sử dụng với các người đồng nhiệm trước những trận đấu lớn. Đấy cũng chẳng phải là những phép khích tướng mơ hồ mà chúng ta hay được nghe BLV Quang Huy nhận xét về Sir Alex Ferguson trong những trận cầu có mặt Manchester United. Đấy cũng chẳng còn là câu nói huyền thoại của HLV John Lambie dành cho tiền đạo Colin McGlashan khi anh bị mất trí nhớ tạm thời nữa. Giờ đây, Tâm lý học đã hiện hữu trong mọi hoạt động của 23 cầu thủ và BHL của một đội bóng chuyên nghiệp, ở trong lẫn bên ngoài sân cỏ.

Chúng tôi sẽ đến đấy với thái độ lạc quan và cố gắng giành chiến thắng.

– Sir Alex Ferguson, 21/4/2008

Chúng tôi sẽ phải chuẩn bị cho trận đấu tới với sự tập trung cao độ. Chúng tôi phải bỏ qua tình huống hiện tại và giữ tập trung.

– Hugo Lloris, Tottenham Hotspur, 12/3/2013

Sir Alex Ferguson, Danny Welbeck

Sự tập trung và thái độ lạc quan, đó là những điều bạn thường xuyên bắt gặp trong những bài phỏng vấn cầu thủ hay HLV trên các phương tiện truyền thông. Nhưng bản chất của những điều ấy, và làm thế nào để duy trì chúng là không hề đơn giản.

Khi bước vào phòng thay đồ ở sân Istanbul vào cái đêm hè huyền thoại năm 2005, với bảng tỉ số là 0-3 nghiêng về phía AC Milan, Steven Gerrard đã “chết đuối” trong cảm giác hoài nghi và chấp nhận thất bại. Sau này, đội trưởng của Liverpool thừa nhận rằng anh chẳng thể tập trung được dù chỉ một chút. Anh chỉ ngồi ôm đầu, và nghĩ rằng tất cả đã hết.

Nhưng rồi bài phát biểu của Rafael Benitez đã thay đổi tất cả:

Chúng ta chẳng còn gì để mất.

Nếu chúng ta có thể thư giãn, chúng ta có thể ghi bàn. Và nếu có bàn thắng trước, chúng ta có thể lấy lại thế trận. Chúng ta phải chiến đấu. Chúng ta nợ những cổ động viên. Đừng vội cúi đầu. Chúng ta là Liverpool. Các anh đang chơi cho Liverpool. Chớ có quên. Các anh phải ngẩng cao đầu cho những cổ động viên. Các anh không thể gọi mình là những cầu thủ Liverpool với những cái đầu cúi gằm. Chúng ta đã làm việc rất chăm chỉ để ở đây, đã đánh bại rất nhiều CLB lớn. Hãy chiến đấu cho 45 phút cuối. Nếu ghi bàn, chúng ta sẽ có cơ hội. Nếu tin rằng mình làm được, chúng ta có thể làm được.

Hãy tự cho mình cơ hội để làm những người hùng.

Rafael Benitez

Arsenal v Liverpool - Barclays Premier League

Và phần còn lại của câu chuyện đã là lịch sử. Tất nhiên, đằng sau bài diễn văn ấy của vị HLV người Tây Ban Nha là cả tá những thay đổi chiến thuật. Nhưng sự thật là những lời khích lệ dành cho 23 cầu thủ áo đỏ ngày hôm ấy của Benitez đã đóng vai trò cực kì quan trọng trong chiến thắng của The Kop. Sau này, Jamie Carragher thừa nhận:

Khi quay trở lại sân, tôi chắc mẩm rằng Milan sẽ thắng, cả 45 nghìn người hâm mộ Liverpool ở Istanbul cũng nghĩ vậy, tại sao họ (Milan) lại có thể không tin vào thực tế ấy?

Tôi có thể nghe những giai điệu của bài “You’ll Never Walk Alone” từ xa, và càng bước ra khỏi đường hầm, âm thanh càng lớn hơn. Đấy không phải là những gì tôi thường được nghe.

Có nhiều tình huống mà những ca từ của bài hát mang đậm những ý nghĩa vĩ đại, và ở giữa hai hiệp đấu tại Istanbul, các cổ động viên đã hát nó trong sự vô vọng hơn là niềm tin. Họ cầu nguyện cho chúng tôi.

Với tôi, họ như đang nói rằng: “Chúng tôi vẫn tự hào với những gì các anh đã làm. Chúng tôi vẫn ở bên các anh, vì thế đừng vội cúi đầu.”

Jamie Carragher

Phải. Chỉ bằng vài lời nói, Rafael Benitez đã đánh trúng vào lòng kiêu hãnh, vào tình yêu dành cho Liverpool của những thủ lĩnh tinh thần như Carragher hay Gerrard để khơi dậy ý chí chiến đấu của họ. Ông đã giúp họ tránh khỏi những sự phân tán và lối suy nghĩ tiêu cực theo kiểu: “Chúng ta thua rồi”, “Họ sẽ lại tàn sát chúng ta mất”, “Chúng ta đã để họ và gia đình thất vọng”, “Hết rồi”, “Làm sao đây”… bằng việc khơi gợi cho họ một mục tiêu duy nhất để tập trung vào: Hãy cứ ghi bàn đi, ghi bàn để đáp trả sự nhiệt thành của các cổ động viên đi, rồi mọi chuyện sẽ ổn thôi.

Dĩ nhiên, câu chuyện trên chỉ là một ví dụ của việc Tâm lý học được các HLV áp dụng như thế nào trong 15 phút giải lao. Có rất nhiều hoàn cảnh sẽ xảy ra khi bạn bước vào phòng thay đồ, vì thế cũng sẽ có rất nhiều cách để các HLV ứng xử trong mỗi hoàn cảnh. Đó có thể là một trận knock-out, một trận đấu bản lề ở chặng “tourmalet”, là bước ngoặt đến ngôi vô địch hoặc là một trận đấu vô thưởng vô phạt. Khi để thua 0-3 hoặc thắng 4-0 khi hiệp 1 kết thúc, HLV có thể sẽ chỉ trích ai đó hoặc khen ngợi bạn. Nhưng nếu bạn chỉ thắng 2-1 hay ngược lại thì mọi chuyện lại khác. Rất đa dạng.

Trong một chừng mực nào đó, một HLV giỏi luôn phải là một nhà tâm lý học gạo cội. Họ phải hiểu hoàn cảnh trên sân như thế nào, tâm lý mỗi cầu thủ họ có trong tay sẽ ra làm sao với hoàn cảnh ấy, mục tiêu trong 45 phút tiếp theo và sẽ nói gì với họ chỉ trong vòng 15 phút ngắn ngủi.

Một HLV phải đóng những vai trò sau: Một chiến thuật gia, nguồn động lực, thủ lĩnh, nhà phương pháp luận và là nhà tâm lý học.

– José Mourinho

Tuy vậy, việc giữ cho các cầu thủ được tập trung và lạc quan trong mỗi trận đấu không chỉ nằm ở 15 phút nghỉ ngơi vỏn vẹn ở giữa hai hiệp bởi có hàng trăm nghìn yếu tố có thể gây sự thiếu tập trung cho mỗi cầu thủ, kể cả ở bên trong và bên ngoài sân cỏ.

Một câu “xì đểu” của đối thủ, một chút không hài lòng với quyết định của trọng tài, sự thiếu kiềm chế trước những pha vào bóng trên sân, hay là chút run rẩy bởi cái áp lực khủng khiếp trên chấm luân lưu, tất cả đều là những tác nhân khiến bất kì cầu thủ nào đánh mất sự tập trung và tự tin ở trên sân.

Chưa hết. Hãy hỏi Dimitar Berbatov, Robinho và mới đây là Carlos Tevez xem liệu họ an tâm chơi bóng khi ở quê nhà, người thân họ bị bắt cóc tống tiền. Hãy hỏi Michael Owen xem cái cảm giác nhớ nhà và việc ngày ngày lái xe đi tìm những tờ báo tiếng Anh ở Madrid hoa lệ có khiến anh hoàn toàn tập trung vào sự nghiệp ở CLB mới không. Và hãy hỏi Sir Alex Ferguson rằng tại sao ông lại ghét cay ghét đắng việc những David Beckham, Rio Ferdinand thích lấn sân vào giới showbiz.

David Beckham, Sir Alex Ferguson

Và khi bạn nhớ lại những Zinedine Zidane, Rafael da Silva, Roberto Baggio hay Cristiano Ronaldo, bạn sẽ nhận ra rằng, bóng đá không chỉ là trò chơi yêu cầu kĩ thuật, sức mạnh, tốc độ, mà nó còn yêu cầu cả sự tự tin, khát khao và sự tập trung cao độ vào từng giây phút trên sân tập, từng động tác trong một trận đấu. Chỉ một chút xao lãng trong trí óc, và “BÙM!!!”, mọi thứ mà cả một tập thể gầy dựng được, rất có thể sẽ sụp đổ trong tích tắc.

Hẳn nhiên là chẳng có ai thích một quả bom như thế trong đội của mình cả. Để giảm thiểu khả năng xuất hiện của những yếu tố ấy, BHL của mỗi đội bóng sẽ cần cả một quá trình làm việc lâu dài với từng cá nhân cầu thủ một. Mọi thứ chẳng hề đơn giản một chút nào khi động vào trí não con người.

Tôi chỉ muốn có những cầu thủ lạc quan.

– Harry Redknapp, 31/12/12

Bên cạnh đó, “Tinh thần chiến thắng”, trong tiếng Anh là “Winning mentality”, cũng là một yếu tố rất quan trọng. Làm sao để cả đội có được tinh thần ấy? Làm sao để mỗi cầu thủ không thôi khao khát tiến lên? Làm sao để đứng vững trước những sóng gió ban đầu? Làm sao để có thể lội ngược dòng thành công? Làm sao để thắng những cuộc đối đầu cân não? Đó hẳn là những câu hỏi mà bất cứ HLV nào cũng muốn có được lời giải đáp.

Nhắc đến “Winning mentality”, chắc chắc không thể không nhắc đến Manchester United của Sir Alex Ferguson với những màn lội ngược dòng ngoạn mục, thậm chí là khó tin. Thua 1-0 ở Chung kết Champions League và chỉ còn 4 phút? Check! Thua sớm 3 bàn trắng? Check! Rượt đuổi tỉ số và chiến thắng ở phút bù giờ thứ 7? Check!

Nhưng để có được những chiến thắng vẫn được nhiều người gọi là “Rùa” ấy, hàng ngày, các cầu thủ Manchester United đã phải làm quen với cái áp lực “buộc phải thắng khi bị dẫn trước ở những phút cuối” trong những buổi tập để rồi dần dần tìm ra cách thích nghi và chiến thắng cái áp lực đáng sợ ấy trong những trận đấu thật.

Chẳng phải may mắn gì đâu, phẩm chất cả đấy. Bạn sẽ phải rèn luyện nó trên sân tập. Chúng tôi tạo ra một trận đấu tập và nói rằng các anh đang thua 1-2, trận đấu chỉ còn 10 phút, và các anh sẽ phải thắng.

Họ sẽ phải làm sao để đưa 6 đường bóng vào vòng cấm. Nếu là 5 phút, họ sẽ phải đưa được 4 quả. Luyện cho cầu thủ làm quen với điều ấy, họ phải chuyền thật tốt dưới áp lực. Bạn không thể có được điều gì đó nếu chỉ chuyền đơn thuần. Bạn sẽ phải đặt hết tâm trí vào nó.

– Rene Meulensteen, cựu trợ lý của Sir Alex Ferguson

Dĩ nhiên là ai cũng sẽ thấy hồi hộp và sợ hãi khi đội nhà bị gỡ hòa 3-3 ở phút thứ 91 của một trận derby đầy tính thù địch. Với những người ngồi trên sân, hay xem qua màn ảnh nhỏ như chính người viết, đó là cái cảm giác trống ngực đập thình thịch đến từ sự sợ hãi. Sợ hãi việc-mất-đi-một-trận-thắng.

Thế mới biết được rằng, tâm lý của những cầu thủ Manchester United ở trận đấu thuộc mùa giải 2009-2010 vững vàng đến chừng nào. Họ vẫn đủ bình tĩnh để dồn lên tìm kiếm bàn thắng quyết định. Mỗi giây đồng hồ đếm ngược, là thêm hàng tấn áp lực đè lên vai họ. Nhưng rồi thì Ryan Giggs vẫn đủ bình tĩnh để tung ra quả chọc khe từ xa cho Michael Owen và tiền đạo mang áo số 7 cũng chẳng hề kém cạnh khi lạnh lùng hạ gục thủ thành đối phương. Sau khoảnh khắc ấy, thì tất cả đã biến mất, chỉ còn niềm vui chiến thắng cho kẻ xứng đáng.

Nhìn vào đồng hồ. Đừng sợ nó. Nếu là phút 82, bạn sẽ có 8 phút, và 4 phút bù giờ nữa là 12 phút. Chừng đó thời gian, bạn sẽ phải có ít nhất 7 đường bóng nguy hiểm vào vòng cấm và một trong số đó sẽ mang lại bàn thắng.

– Rene Meulensteen, cựu trợ lý của Sir Alex Ferguson

Lí thuyết rất đơn giản. Cứ lì lợm vào, hãy cứ tập trung vào trái bóng, hãy chơi tốt và anh sẽ có bàn thắng. Nhưng để biến nó thành hiện thực, được như Manchester United là điều không dễ. Arsenal, với những thất bại thường xuyên ở thời điểm then chốt là một ví dụ tiêu biểu.

Có thể nói, sự khác biệt về tâm lý, dù chỉ xảy ra trong một khoảnh khắc nhỏ nhất, cũng có thể tác động đến kết cục của một trận đấu mà rộng hơn. Và đó, đôi lúc cũng là sự khác biệt giữa những đội bóng vĩ đại và phần còn lại.

BÌNH LUẬN

TÁC GIẢ
El Hoho
26 bài viết
“Hohohohoho”
Phát bóng lên ^