Mổ xẻ sơ đồ 3-4-3 của Liverpool

bởi Dũng Lê ·

Chúng tôi đã tìm lại được cá tính của chúng tôi, cái cách mà đội đã chơi bóng trong hai năm qua.

– Brendan Rodgers, sau trận thắng Burnley 17/01/2015.

Liverpool liệu đã thực sự tìm lại được thứ “cá tính” của họ? Họ đã chơi bóng như thế nào trong hai năm qua? Câu hỏi này chỉ có 2 câu trả lời. Một là vị trí thứ hai trên bảng xếp hạng cuối mùa Ngoại Hạng Anh 2013-14. Hai là sự thừa nhận của CĐV, các nhà chuyên môn và cả đối thủ về một lối chơi pressing mạnh mẽ từ tuyến đầu cùng những pha tấn công luôn được triển khai ở tốc độ cao.

Mọi thứ đã được khẳng định rõ ràng rằng chúng tôi tụt xuống quá xa so với những gì chúng tôi đã làm được [ở mùa trước] và chúng tôi cần phải tìm một giải pháp. Chúng tôi đã thay đổi hệ thống trong trận đấu đó [gặp Manchester United] và dù thua cuộc, tôi đã nhìn thấy đủ lý do để đi theo con đường này.

– Brendan Rodgers, sau trận thắng Burnley 17/01/2015.

Không còn nghi ngờ gì nữa, 3-4-3 đang thực sự thay đổi Liverpool của mùa giải 2014-15. Từ một CLB vật vờ với những bản hợp đồng bị cho là thất bại toàn diện, giờ đây họ đã tìm ra một công thức mới mà ở đó điểm số đến đều đặn còn các tân binh thì thể hiện được lý do vì sao họ có mặt tại Anfield.

Liv 3

“Một cái hộp ở trung lộ”, hai “cầu thủ chạy cánh” và một “tiền đạo bình thường” – đó là cách Rodgers mô tả hệ thống mới.

Câu hỏi đặt ra là, sơ đồ 3-4-3 lạ lùng này của Rodgers vận hành như thế nào?

Phát kiến

Trong trận hòa Ludogorets 4 ngày sau khi thua Palace, một điều mới lạ đã đến với cách vận hành chiến thuật của Liverpool. Vẫn là một hàng thủ 4 người khi phòng thủ trong sơ đồ 4-2-3-1, nhưng khi tấn công, hậu vệ Glen Johnson không dâng cao mà giữ nguyên vị trí, trong khi đó người chơi cùng vị trí ở cánh đối diện (Alberto Moreno hoặc Javi Manquillo) sẽ dâng lên rất cao như một tiền vệ. 4 hậu vệ trở thành 3 hậu vệ, và ngay từ thời điểm ấy, sơ đồ của Liverpool đã ở một dạng gần giống nhất với những gì diễn ra sau này: 3 hậu vệ dưới cùng, 2 tiền vệ trụ, 2 cầu thủ chạy cánh, 2 tiền vệ tấn công chơi sau lưng tiền đạo cắm.

– Dũng Lê, Báo Thể thao & Văn hóa.

Liv 1

Minh họa về cách ứng dụng kết hợp 4-2-3-1 với 3-4-3 của Rodgers: Moreno dâng cao, các tiền vệ tấn công tịnh tiến.
Liv 2

3 hậu vệ, 2 tiền vệ trụ, 2 cầu thủ chạy cánh và 2 tiền vệ công sau lưng trung phong. Voila.

Nhận thấy rằng việc yêu cầu một trong hai hậu vệ biên di chuyển quá nhiều có thể gây rắc rối trong cách vận hành sơ đồ, Rodgers quyết định chuyển hẳn sang sơ đồ mới, với đầy đủ các vị trí nói trên. Vấn đề là thời điểm ông đưa sơ đồ mới mẻ 3-4-3 vào hoạt động chính thức lại là một trận đấu vô cùng nhạy cảm…

– Dũng Lê, Báo Thể thao & Văn hóa.

Phòng thủ từ xa

Khi thủ thành Lukas Fabianski phá bóng đập vào lưng Adam Lallana vào lưới, không ít khán giả cho rằng đây là một lỗi ngớ ngẩn của cựu cầu thủ Arsenal, hoặc tệ hơn nữa là… hoàn toàn may mắn cho Liverpool. Tuy nhiên, bất kỳ ai theo dõi tình huống bóng từ đầu đến cuối cũng nhận ra rằng đây là một phần thưởng xứng đáng cho nỗ lực pressing của 3 cầu thủ chơi cao nhất trong sơ đồ của Liverpool.


Điều tối quan trọng trong logic sắp xếp này là việc cả Raheem Sterling, Adam Lallana và Philippe Coutinho đều là những cầu thủ có thể lực và nền tảng tâm lý tốt cho yêu cầu áp sát liên tục. Đây cũng chính là lý do khiến Mario Balotelli không được đá chính, thay vào đó là cơ hội đến với Fabio Borini. Vị trí trung phong trong sơ đồ này của Liverpool dĩ nhiên đòi hỏi thấp hơn so với sơ đồ 4-4-2 kim cương, xét về kỹ thuật.

Mục tiêu của Liverpool trong việc pressing từ xa vẫn chủ yếu nhằm buộc đối thủ đẩy bóng về hai biên. Ở đó, các hậu vệ biên với kỹ thuật cá nhân thường không phải loại tốt sẽ gặp phiền hà do bị chia cắt với đồng đội hoặc những lựa chọn xung quanh đều có thể khiến đội rơi vào tình trạng mất bóng.

Bất kỳ ai cũng phải là một phần của hệ thống khi bạn áp sát đối thủ từ xa như thế. Bất kỳ ai, đặc biệt là với các cầu thủ trên cùng như Raheem [Sterling], Philippe [Coutinho] và Adam [Lallana].

Họ rất cần mẫn trong việc áp sát nên công việc của chúng tôi ở phía sau cũng đơn giản hơn, chỉ việc ép chặt vào.

– Jordan Henderson, Telegraph.

Nhìn chung, phương pháp vận hành của bộ ba này không quá khác biệt so với cách bộ ba Luis Suarez – Daniel Sturridge – Raheem Sterling vận hành mùa trước. Với các đối thủ sử dụng những tiền vệ tổ chức lùi sâu, Liverpool với 4-4-2 kim cương có thể dễ dàng khắc chế, nhưng với 3-4-3 sẽ đòi hỏi có sụ linh hoạt trong phân chia nhiệm vụ ngay từng tích tắc trên sân của các cầu thủ. Ngoài ra, với 3-4-3, họ hầu như luôn có một người cố định phía trên, thay vì 2 hoặc không ai cả như khi dùng 4-4-2 kim cương.

Trường hợp không thể áp sát từ xa thành công, đội bóng của Brendan Rodgers thường lùi lại để dàn thế trận thủ trong khu vực ngay trước mặt vòng cấm địa trở lên. Cự ly hẹp và vẫn dựa trên nền tảng pressing mỗi khi bóng chuyển sang hai biên – đó là cách họ thực hiện. Các tiền vệ cánh sẽ lui xuống ngang hàng hậu vệ, tạo thành một hàng thủ 5 người.

Liv def low

Minh họa: Liverpool vs Arsenal.

Trong trường hợp đối thủ đưa bóng sang biên, các cầu thủ chạy cánh sẽ được phép dâng cao tham gia pressing, 4 người còn lại trong hàng ngang phòng thủ dưới cùng tịnh tiến theo để che chắn khoảng trống. Đây chính là thời điểm những lựa chọn như Mamadou Sakho hay Emre Can phát huy tác dụng.

Liv def low wing

Một đội bóng cơ bản thường chỉ có 2 hoặc 3 cái tên tham gia đánh vào cánh, Liverpool phòng thủ bằng 3 hoặc 4 người, như vậy thường xuyên áp đảo về số lượng và chiếm ưu thế trong tranh chấp bóng.

Trong một cuộc tranh luận trên sóng chương trình Monday Night Football của Sky Sports, Jamie Carragher và Gary Neville từng nhất trí rằng vị trí hậu vệ lệch bên trong sơ đồ 3 hậu vệ đòi hỏi rất nhiều thứ. Trước hết, đó phải là những người có khả năng đọc tình huống tốt, qua đó kịp thời di chuyển vào khoảng trống mà các cầu thủ chạy cánh (wingback) để lại khi dâng cao. Dejan Lovren chưa có được khả năng này. Khi đã bước vào khu vực nói trên để phòng thủ thì họ lại có một yêu cầu khác là phải tranh chấp tay đôi hiệu quả. Khác với hậu vệ trong cùng cần sự thông minh để có thể cắt đường chuyền hoặc che chắn bọc lót thì các hậu vệ bên ngoài buộc phải hạn chế tối đa khả năng để bị qua người, vì khi đó nguy hiểm là quá lớn và quá khó để khỏa lấp.

Sakho và Can cũng vì thế trở thành hai lựa chọn hoàn hảo xét trên khía cạnh phòng ngự. Can vẫn còn nhiều điều có thể cải thiện, nhưng Sakho thì là một quái vật thực thụ trong tranh chấp tay đôi.

Triển khai tấn công

Một yêu cầu nữa cho các hậu vệ lệch biên của Liverpool là họ phải có khả năng chuyền bóng tốt. Dáng khuềnh khoàng của Mamadou Sakho thường dễ khiến người ta bị đánh lừa. Thực chất anh là một chân chuyền tương đối dứt khoát và dũng cảm. Emre Can thì cơ bản là một tiền vệ đích thực, nên khả năng cầm bóng dâng lên và luân chuyển từ hành lang trong (half-space) của anh là khỏi phải bàn cãi.

Trong trận thua West Ham United 3-1 hồi đầu mùa, khi sơ đồ 4-4-2 kim cương bị bắt bài khi Sam Alladyce cũng dùng 4-4-2 kim cương, cho phép 2 tiền đạo áp sát 2 trung vệ còn Steven Gerrard bị tiền vệ công Stewart Downing theo sát, Rodgers đã đáp lại bằng cách tăng cường một trung vệ vào sân để thay một hậu vệ cánh. Cụ thể hơn, đó là Mamadou Sakho thay Javi Manquillo. Thời điểm này, tôi và cây viết KP đã bất đồng quan điểm về việc liệu đó có phải một quyết định hợp lý hay không. Cá nhân tôi cho rằng, một người như Rodgers chắc chắn sẽ nghĩ đến việc cải thiện khả năng triển khai bóng từ tuyến dưới, thay vì loại bỏ cách chuyền ngắn từ dưới lên bằng cách yêu cầu thủ môn phất dài.

4 hậu vệ trở thành 3 hậu vệ, nhưng thực chất sự thay đổi chính là 3 cầu thủ (2 hậu vệ, 1 tiền vệ trụ) luân chuyển bóng từ dưới trở thành 4 và về sau là 5, khi Rodgers yêu cầu Lucas (sau đó là Henderson) chơi thấp xuống. Liverpool qua đó kiểm soát bóng một cách dễ chịu hơn ở tuyến dưới.

Mô hình này được tái hiện trong sơ đồ 3-4-3 hiện tại, khi các mắt xích chuyền bóng phía dưới gần như không bao giờ lo việc bị kèm 1-đối-1 toàn diện cả. Hầu hết không có đối thủ nào chủ động áp sát xa tới nỗi cho 5 người sang tận phần sân đối phương để kèm riêng.

Liv possession low

Mạng lưới luân chuyển bóng từ dưới cùng của Liverpool.

Câu hỏi đặt ra là, khi đã có thể kiểm soát bóng tốt ở tuyến dưới rồi thì Liverpool sẽ làm gì để đưa bóng lên trên? Chẳng ai cầm bóng chắc ở dưới và dừng lại ở đó cả.

Cách thứ nhất, đơn giản và dễ hiểu nhất, đó là các cầu chủ chạy cánh sẽ dâng lên cao, cùng các tiền vệ công tạo thành 4 lựa chọn chuyền bóng, trong đó tốt nhất vẫn là hai tiền vệ công chiếm lĩnh hai khoảng trống ở khu vực hành lang trong (half-space).

Liv atk 1

Đây cũng chính là cách Liverpool đưa bóng vào phần sân Arsenal trong trận đấu ngày 21/12/2014. Phương pháp này phù hợp bởi hai điểm. Thứ nhất, khoảng trống trong khu vực hành lang trong (half-space) là quá lớn và quá dễ để Coutinho cũng như Lallana di chuyển vào, trong khi đó hai tiền vệ trung tâm Alex Oxlade-Chamberlain và Santi Cazorla để tâm hơn tới việc áp sát hai tiền vệ trung tâm Lucas Leiva và Jordan Henderson. Ngoài ra, Alexis Sanchez và Danny Welbeck cũng không lùi về để hỗ trợ phòng thủ đầy đủ, khiến Alberto Moreno và Lazar Markovic thường xuyên thoải mái.

Với đối thủ dùng 2 tiền vệ trụ thay vì 1, đây vẫn là một phương pháp khả thi bởi đối thủ sẽ phải có sự điềm tĩnh rất rất cao. Một ví dụ là trong trận gặp Swansea City, Jonjo Shelvey thường xuyên bỏ vị trí xông lên áp sát, lộ ra những khoảng trống mà người đá cặp không thể khỏa lấp một mình.

Liv atk Swans 3

Cách thứ hai, trong trường hợp hai tiền vệ trụ của đối thủ có đủ kỷ luật để giữ vị trí che chắn trước hàng thủ và để mắt tới hai tiền vệ công của Liverpool, giải pháp sẽ là: kéo giãn đối thủ để Raheem Sterling – trung phong – lùi lại nhận bóng.

Liv atk Swans 1

Trường hợp này sẽ buộc đối thủ rơi vào những lựa chọn khó khăn. Hoặc các tiền vệ trụ quay lại áp sát thì lại bỏ lửng tiền vệ công, hoặc các trung vệ dâng lên theo bắt thì hở khoảng trống phía sau.

Liv atk Swans 2

Việc trung phong lùi lại nhận bóng thường đi kèm với sự dâng cao của các cầu thủ chạy cánh bên phía Liverpool, khiến các hậu vệ biên đối thủ rơi vào tình trạng khó xử: hoặc kèm người, hoặc khỏa lấp chỗ trống.

Cách thứ ba là triển khai thông qua biên, một hậu vệ sẽ dâng lên cao để tham gia phối hợp trong khu vực này. Cũng như khi phòng thủ, Liverpool dễ dàng tạo ra sự áp đảo về số lượng người trong khu vực, qua đó có thể phối hợp tương đối dễ dàng.

Liv atk Swans 4

Một điều đáng chú ý là cách thức này thường khiến đối thủ bị kéo sang một biên và cánh còn lại hiện ra những lỗ hổng. Bàn thắng của Moreno trong trận gặp Swansea chính là một minh chứng khi Henderson phát hiện khoảng trống để lao vào.

Làm sao để khắc chế sơ đồ 3-4-3 của Liverpool?

Hai cách: hoặc phải có đẳng cấp trội hơn hẳn, hoặc phải có một nền tảng kỷ luật chiến thuật và thể lực rất tốt.

Bỏ qua trận gặp Manchester United, khi mà Liverpool đã tạo ra rất nhiều cơ hội nhưng lại bị David De Gea từ chối hết, nhưng phòng thủ rất thiếu ăn ý thì chỉ còn trận đấu gặp Burnley là họ đã thực sự gặp những khó khăn đủ lớn.

Lý do nằm ở cách Burnley bố trí phòng thủ. Cặp tiền vệ công của Liverpool luôn bị hai hậu vệ biên theo sát, trong khi đó các tiền vệ cánh của Burnley cũng sẵn sàng theo chân cầu thủ chạy cánh của The Reds tới cùng.

Liv atk Burnley

Phía trên cao, hai tiền vệ trung tâm bị áp sát và các tiền đạo Burnley cũng giữ vị trí che chắn buộc các tiền vệ không thể xử lý hiệu quả trừ khi lùi về sâu. Các hậu vệ của Liverpool trong trận này chỉ có thể chuyền qua chuyền lại hoặc đưa bóng lên phía trên một cách vội vàng với hi vọng đánh bại được đối thủ bằng những pha xử lý màu sắc cá nhân.

Kết luận

Đường dài mới biết ngựa hay và 8 trận chưa hẳn là một khoảng thời gian đủ nhiều, đơn giản bởi những thử thách lớn nhất vẫn chưa đến với thầy trò Rodgers. Với mong muốn giành ít nhất một chiếc cúp làm quà cho người đội trưởng sắp ra đi, giờ là lúc Liverpool bắt đầu bắt tay vào thực hiện. Thử thách lớn đầu tiên: Chelsea, Capital One Cup, 20/1!

BÌNH LUẬN

TÁC GIẢ
Dũng Lê
154 bài viết
“Cruyffian.”
Phát bóng lên ^