Nhật Bản, Bóng đá & Winning Eleven (Phần 1)

bởi Vũ Anh Tuấn ·

Đấy là vào những ngày cuối năm của 1997, tôi và bố chẳng thể rời mắt khỏi TV vì hôm đấy HTV7 thông báo sẽ trực tiếp một trận đấu quan trọng của bóng đá Châu Á, Nhật Bản gặp Iran ở Malaysia. Trận đấu quyết định đến tấm vé thứ 3 đại diện cho khu vực Châu Á góp mặt ở France 98.

Nagano đã ghi bàn thắng vàng và Nhật Bản sẽ lần đầu tiên dự World Cup.

Cái giọng trầm ấm vốn quen thuộc của chú Trần Hòa Bình hôm nay bỗng lạc đi, như bởi cuốn theo cái sự kịch tính khó tả của trận chiến. Đến giờ tôi vẫn tin đấy là thứ bóng đá hay nhất ở cấp độ Châu Á mà mình từng được thưởng thức. Khodadad Azizi  Ali Daei, Karim Bagheri, Hidetoshi Nakata, Shoji Jo…và hơn cả là tình yêu với bóng đá và đất nước Mặt trời mọc với tôi cũng chính thức bắt đầu.

Lạc lối

Khi Nhật Bản gặp Iran ở Malaysia tháng 11 năm 1997, mối tương quan về vị thế và lực lượng giữa 2 bên là hoàn toàn chênh lệch, nói thẳng ra là Nhật hoàn toàn dưới cơ so với Iran, một trong 3 thế lực thống trị bóng đá Châu Á lúc bấy giờ, bên cạnh Hàn Quốc và Saudi Arabia. Toàn bộ các tuyển thủ của HLV Takeshi Okada vào thời điểm đấy đều chơi bóng ở J-League, nếu như so sánh với đội hình ra sân gặp Iraq ở Asian Cup 2015 vừa qua chỉ có Yasuhito Endo và trung vệ Masato Morishighe hiện đang thi đấu trong nước. Hơn 17 năm kể từ cái ngày ấy trôi qua, người Nhật và bóng đá ở xứ sở này đã tiến một bước vĩ đại.

Năm 1968 đánh dấu một sự kiện quan trọng với bóng đá Nhật Bản, khi đội bóng Đông Á bất ngờ giành tấm huy chương đồng ở Olympic Mexico 1968. Đó là một sự kiện gây tiếng vang lớn khi sự dẫn dắt tài tình của HLV người Đức Otto Cramer mang đến thành quả không ngờ. JFA đặt ra kỳ vọng lớn lao rằng đó sẽ là bước đệm để họ nâng tầm phát triển của bóng đá nước nhà. Nhưng tất cả đâu chỉ đơn giản như vậy.

Ở Nhật, người ta xem bóng đá đơn giản là “soccer”, một danh từ khiến chúng ta nghĩ  ngay đến nước Mỹ. Kể từ sau Thế chiến thứ 2, dấu chân của người Mỹ hiện diện trên khắp nước Nhật để giúp cựu thù của mình năm nào trở lại từ đống hoàn tàn đổ nát. Và người Mỹ cũng không quên mang theo thứ văn hóa của mình đến đây, và bóng chày chính là niềm đam mê mà nước Mỹ đã truyền cảm hứng cho những thế hệ thanh niên Nhật Bản bấy giờ. Đó mới là môn thể thao vua, và thời thượng bậc nhất vào thời điểm ấy.

Tấm huy chương đồng bóng đá ở Olympic 1968 vì thế không thể lay chuyển vị thế độc tôn của bóng chày. Nhưng điểm quan trọng nhất: Người Nhật vẫn chưa nhận thức được vấn đề là làm sao để quy hoạch bóng đá một cách khoa học và bài bản, nhất là giải vô địch quốc gia, nền tảng cơ bản cho thành công của bất cứ nền bóng đá nào.

Đó là thời điểm mà giải vô địch Nhật Bản vẫn chỉ duy trì ở mức bán chuyên. Các CLB vẫn dựa chủ yếu vào các tập đoàn, hay đại công ty với những CLB như Furakawa Electric, Yammar Diesel, Mitsubishi Heavy Industries… Những cái tên hoàn toàn mang tính thương mại, và chẳng có chút bản sắc địa phương nào,  Người Nhật thờ ơ, lãnh đạm vì họ không biết rằng thứ bóng đá ấy đại diện cho cái gì.

Các nhà sử học bóng đá ghi nhận đến thập niên 70 con số khán giả xuống thấp kỷ lục khi trung bình chỉ có khoảng 1770 người đến sân theo dõi. Đến trước năm 1988, đội tuyển Nhật Bản vẫn chưa thể góp mặt ở giải vô địch Châu Á chứ đừng nói đến World Cup. Vậy điều đó nói lên cái gì? Đó chính là việc tấm huy chương đồng ở Thế vận hội 1968 đã khiến người Nhật lạc lối, thành công đó không phản ánh chân thực bức tranh toàn diện của bóng đá Nhật Bản. Cũng giống như một nước Nhật nghèo nàn sau chiến tranh, điều họ cần là một cuộc cách mạng ở tầm vĩ mô.

J. League, bước nhảy thần kỳ

Mùa xuân năm 1988, khi đội tuyển Nhật Bản đang góp mặt trong giai đoạn cuối của vòng lại Asian Cup, những nhà quản lý bóng đá của JFA đã quyết định tổ chức cuộc họp để tìm giải pháp để chấn hưng bóng đá nước này. Một “Hội nghị Diên Hồng” là điều không thể tránh khỏi.

Có thể chúng tôi cần hàng thập kỷ để tạo ra điều thần kỳ trong phát triển kinh tế, nhưng với J. League, bóng đá Nhật Bản chỉ cần 20 năm để tạo ra điều tương tự.

Chubachi Shinichi, cây bút chính của tờ Asahi Shinbum đánh giá như vậy khi nhìn lại chặng đường 20 năm phát triển của J. League. Năm 2013, cả thế giới phải chú ý khi J. League đánh dấu chặng đường 20 năm phát triển. Hầu hết đều nhìn vào những thành tựu rực rỡ của người Nhật, còn mà điều tôi đã cất công tìm hiểu chính là những thất bại của giải đấu này, vì đấy mới là nguyên nhân giúp bóng đá Nhật Bản thịnh vượng như ngày hôm nay.

Zico

Thập niên 90 thế kỷ trước chứng kiến cuộc suy thoái kinh tế nặng nề ở khu vực Đông Á vào năm 1997. Đấy là lúc mà J. League đã bước qua tuổi thứ 4, nhưng “căn bệnh” khi một đội bóng chịu sự lệ thuộc vào một tập đoàn hay đại công ty là điều mà người Nhật vẫn chưa thể giải quyết dứt điểm. Sau 4 năm với chút ít thành công, giờ thì những vấn đề mới lộ ra với người Nhật. Như việc là J. League bắt đầu nhàm chán và thiếu tính cạnh tranh.

Cũng giống như MLS của người Mỹ bây giờ, J. League ngày đó không có đội bóng nào xuống hạng. Bạn cứ hình dung một đội bóng ra sân và chẳng phải lo nghĩ đến kết quả, thắng cũng như thua. Nó đã vô tình giết chết cái hấp dẫn của bóng đá: tính cạnh tranh. Một vấn đề khác, đấy là việc các đội bóng không thể tự chủ về tài chính, những năm cuối thập niên 90 chứng kiến hàng loạt các đội bóng đứng trước nguy cơ giải thể khi bị cắt bầu sữa mẹ.

Một lần nữa, bóng đá Nhật Bản đứng trước câu hỏi thay đổi hay là chết?

Chỉ khi bị đẩy vào chân tường, ý chí sinh tồn mới lại phát tiết. Năm 1999, J. League chứng kiến thay đổi cơ cấu mạnh mẽ nhất của giải đấu này. JFA quyết định chọn ra 9 đội hạng bán chuyên và một đội bóng ở J. League để lập ra J-League 2. Giờ thì ai cũng hiểu lần đầu tiên bóng đá Nhật Bản sẽ chứng kiến việc lên xuống hạng của các đội bóng. Nhưng điều quan trọng hơn cả là người Nhật sẽ trả lại bóng đá với cộng đồng, để môn thể thao này nhận được sự chung tay góp sức của cả xã hội và ngược lại. Một mối quan hệ cộng sinh giữa bóng đá và người hâm mộ.

– Để phát triển thứ văn hóa bóng đá Nhật Bản.

– Hỗ trợ việc nâng cao, bồi dưỡng về mặt tinh thần và thể chất cho người dân Nhật Bản. 

– Góp phần vào việc thúc đẩy sự giao lưu, tình hữu nghị quốc tế

J-League

Đấy là 3 nguyên tắc vàng trong cách xây dựng bóng đá mà người Nhật duy trì cho đến lúc này. Bạn có thể sẽ chẳng bao giờ hình dung ra cảnh các ngôi sao triệu phú của chúng ta như Lê Công Vinh, Nguyễn Quang Hải, hay Lê Tấn Tài xắn tay tham gia dạy bóng đá cho trẻ em tiểu học, hướng dẫn cách rèn luyện sức khỏe hay nhiều hoạt động cộng đồng khác nhưng đấy lại là điều quá đỗi bình thường với các siêu sao như Endo, Shinji Kagawa hay Keisuke Honda.

Cùng với việc sức bật của World Cup 2002, sự thay đổi mạnh mẽ cơ cấu của J. League vào năm 1999 đã giúp khơi lại sự hấp dẫn và tình yêu với người hâm mộ. Bạn hãy cứ giành một ít thời gian để xem một trận đấu ở J. League để tận hưởng không khí tuyệt vời của giải đấu này, từ những đội bóng nhỏ như Tokushima Vortis, Saga Tosu hay các ông lớn Urawa Reds, Yokohama F-Marinos, các sân bóng luôn tràn ngập khán giả, tính địa phương được thể hiện rõ qua cách các cầu thủ chiến để bảo vệ màu cờ sắc áo.

Một trận bóng đá ở Nhật Bản bây giờ không chỉ là nơi để tận hưởng từng pha bóng mà đã trở thành những dịp để mỗi gia đình họp mặt vào ngày cuối tuần.

Urawa Red

BÌNH LUẬN

TÁC GIẢ
Vũ Anh Tuấn
11 bài viết
“Bình luận viên bóng đá của SCTV 15.”
Phát bóng lên ^