Mổ băng: Emre Can và sự hồi sinh của ‘Libero Đức’ tại Liverpool

bởi Dũng Lê ·

Thắng Bolton Wanderers nghẹt thở, Liverpool tiến sâu hơn vào FA Cup, giữ nguyên giấc mơ vô địch ngay trong ngày sinh nhật thứ 35 của Steven Gerrard. Các cổ động viên dĩ nhiên không thể nào vui mừng hơn – một màn trình diễn quá đỗi ấn tượng, cho dù đã để thua trước một cách tương đối nhạt nhẽo. Lội ngược dòng phút cuối luôn là một cách không thể tuyệt vời hơn để mọi bế tắc trước đó tan biến hết khỏi đầu óc khán giả.

Nhưng với tôi, một điều khác đã khiến cho cả buổi tối, cả buổi đêm hôm sau, cả ngày sau đấy nữa và cho tới tận 3 giờ sáng ngày 7/2, khi đang gõ những dòng này, trở nên thấp thỏm, mừng rỡ, hào hứng và hồi hộp hơn.

Vị trí Libero Đức huyền thoại đã từng gắn bó với những tên tuổi huyền thoại như Franz Beckenbauer, Matthias Sammer, Lothar Matthäus đã một lần nữa hiện diện trên sân Macron đêm thứ Tư (4/2) vừa qua, trong hình bóng của Emre Can – một người Đức gốc Thổ Nhĩ Kỳ, năm nay 21 tuổi.

(Xin vui lòng chú ý, tôi không có ý so sánh Can với những bậc tiền bối đã kể tên – cậu ta còn một con đường dài trước mắt nếu muốn sánh ngang với họ)

1. “Libero”

Lịch sử phát triển của chiến thuật bóng đá thế giới lần đầu tiên chứng kiến vị trí Libero với phát kiến của HLV Karl Rappan người Áo, được hiện thực hóa và hoàn thiện hóa bởi người Ý. Libero là vị trí gắn liền với hệ thống Catenaccio đỉnh cao trong những năm 1960, khi Phù Thủy Helenio Herrera biến Inter Milan thành một cỗ máy gần như không thể xuyên thủng.

“Libero” nghĩa là “tự do”, đơn giản bởi người chơi vị trí này không hề có nhiệm vụ kèm cặp bất kỳ cầu thủ nào trên sân. Đó là một cách mạng trong thời kỳ 1930-1960, bởi những ngày ấy, kèm người một-đối-một trên khắp mặt sân vẫn là cách phòng thủ được ưa chuộng, chủ yếu do sơ đồ chiến thuật hầu như không linh hoạt và ai chơi ở khu vực nào thì chỉ cắm chốt ở khu vực ấy.


Libero trong sơ đồ 1-3-3-3


Libero trong sơ đồ 5-3-2 được HLV Herrera ưa dùng

Vị trí Libero trong thời kỳ này, cũng vì thế, được người Anh dịch thành “sweeper”, tức “hậu vệ quét” (“hậu vệ thòng”) trong tiếng Việt ta. Lý do rất đơn giản: anh ta thường chơi thấp hơn so với hàng ngang phòng thủ, nhiệm vụ là càn quét bất kỳ quả bóng nào lọt qua các hậu vệ trước mặt.

Libero khi ấy cung cấp “người thứ hai” cho mọi cuộc tranh chấp tay đôi. Ví dụ, nếu 2 trung vệ phía trước kèm 2 tiền đạo, cuộc tranh chấp khu vực sẽ trở thành 3-chọi-2 thay vì 2-chọi-2.

Không ngẫu nhiên mà người Ý lại gọi hệ thống sử dụng Libero là “Catenaccio”, nghĩa là “cái then cửa”.

Điều này đồng nghĩa rằng “Libero” của Catenaccio có phần bị động – chủ yếu chỉ chờ bóng đến để phòng thủ. Nó không linh hoạt, không huyền ảo như những gì không ít người đang nghĩ, phải không nào?

Đơn giản bởi đó là Libero của người Ý (và người Áo). Phải đến giữa những năm 1960, người Đức mới bắt đầu “động thủ” và chính thức biến từ “Libero” thành một cái gì đó linh thiêng cho tới mãi tận sau này.

Franz Beckenbauer

Der Kaiser.

Franz Beckenbauer chính là cái tên đầu tiên thực sự làm nên từ “Libero” kỳ ảo mà chúng ta vẫn thường hiểu ngày nay. Tạm gọi rằng đó là “Libero hiện đại” để phân biệt với Libero cổ điển. Cần khẳng định rằng Beck không phải người đầu tiên chơi hậu vệ lao lên tấn công – trước đó đã có một vài cái tên được sử sách lưu lại với đặc điểm tương tự, như Ivano Blason, Velibor Vasovic. Tuy nhiên thực sự chơi một cách có hệ thống và thành công rực rỡ thì Beckenbauer hẳn là người đầu tiên.

Cũng được sử dụng trong vị trí hậu vệ quét, nhưng với vốn kỹ thuật thượng thừa (vốn là một tiền đạo, đôi khi chơi cả tiền vệ cánh trái) nên Beckenbauer thường xuyên cầm bóng dâng cao sau khi thu hồi. Nhiều tài liệu ghi nhận rằng, ông thường giữ vị trí ngang hàng hoặc thấp hơn các hậu vệ khi phòng thủ, nhưng sau khi đội nhà đã cầm bóng thì ông sẽ dâng lên cao, di chuyển vào các vị trí thoáng để nhận bóng từ hậu vệ, trước khi tự mình phân phối lên phía trước. Ông cũng hoàn toàn có đủ khả năng để dâng cao hơn nữa, tham gia vào khâu kiến tạo, dứt điểm ở trên cùng.

Thập kỷ 1970 tiếp tục chứng kiến một trường hợp tương tự, lần này là tại Ý – nơi Libero được hình thành, với Gaetano Scirea trong màu áo Juventus. Thập niên 1980 chứng kiến sự thăng hoa của Franco Baresi. Nhưng sau Baresi, người Đức đã “độc chiếm” chức danh “Libero hiện đại” với Matthias Sammer. Về cuối sự nghiệp, Lothar Mattheus cũng thi đấu thành công trong vai trò này.

Vị trí này đã mất dần chỗ đứng trong thời kỳ hiện đại, chủ yếu vì hai lý do: luật việt vị thay đổi năm 1990 đồng nghĩa rằng một Libero (cổ điển hay hiện đại) đều phải có cảm quan vị trí cực tốt để có thể đoán định về bẫy. Quan trọng hơn, việc các vị trí trên sân ngày càng trở nên linh hoạt hơn trong di chuyển (ví dụ, tiền vệ biên được phép di chuyển bó vào trung lộ hay ngược lại, tiền đạo có thể lùi sâu hoặc dạt ra cánh) đã khiến kiểu kèm người một-đối-một trở nên thiếu hiệu quả hơn rất nhiều so với phòng thủ khu vực. Chưa kể rằng, để chơi trong vai trò này, mỗi cầu thủ buộc lòng phải sở hữu kỹ năng toàn diện, cả về phòng ngự lẫn tấn công.

Không bất ngờ khi trường hợp duy nhất được ghi nhận là một Libero trong thập niên 2000 là Hy Lạp của HLV Otto Rehhagel (phải rồi, một người Đức) tại Euro 2004. Khi ấy, đội bóng của ông lui rất sâu về sân nhà phòng thủ nên bẫy việt vị là hoàn toàn không cần tính toán tới.

 2. Phát hiện thú vị mang tên Emre Can

Tôi đã từng mổ xẻ về sơ đồ 3-4-3 hay 3-4-2-1 được Liverpool sử dụng một cách thành công trong thời gian qua. Thời gian gần đây, xuất hiện một sự thay đổi, một sự tiến hóa tiếp theo của sơ đồ này, đủ để tạo ra tâm hồn bé nhỏ ở tận Việt Nam cảm thấy hứng thú cực kỳ: Emre Can (thỉnh thoảng) được chơi ở chính giữa trong bộ ba tuyến dưới.

Lần đầu tiên anh chơi trong vai trò này là trận gặp Bolton Wanderers trên sân Anfield ngày 24/1, thuộc khuôn khổ FA Cup vòng 4. Hòa không bàn thắng và phải đá lại, nhưng việc Can chơi hậu vệ chính giữa thực sự đã trở thành một điều đáng chú ý (mà ít ai chú ý). Đó là trận đấu mà Martin Skrtel được cho nghỉ, Glen Johnson trở lại thay thế và thi đấu ở vị trí hậu vệ lệch phải. Phía đối diện bên kia vẫn là Mamadou Sakho, còn Can là người chơi trong vị trí của Skrtel.

Trong vị trí này, ngoài đảm bảo công tác phòng thủ như thường lệ, Can thường xuyên phát huy khả năng chuyền bóng và rê dắt – những điều Skrtel không làm được. Cần nói rõ hơn, cả Skrtel và Sakho đều là những chân chuyền ổn định (tỷ lệ chuyền chính xác của họ lần lượt là 91.5% và 88.5% ở mùa hiện tại). Tuy nhiên, khó mà trông đợi họ tự tin thực hiện những đường chuyền xẻ nách thẳng về phía trước khi chơi ở chính giữa hàng thủ, càng khó hơn để trông chờ những pha qua người đơn giản nhưng hiếm thấy ở các trung vệ.

Dường như Brendan Rodgers đã nhận ra được hình ảnh ấy. Trong chiến thắng trước West Ham United ngày 31/1 vừa qua, Skrtel và Can đã đổi chỗ cho nhau trong 45 phút hiệp hai. Có vẻ HLV người Bắc Ireland đang muốn Can tiếp tục làm quen với vai trò ấy.

Can h1 West Ham

Bản đồ nhiệt của Can trong hiệp một trận gặp West Ham.
Can h2 West Ham

Bản đồ nhiệt của Can trong hiệp hai trận gặp West Ham.

Điều này một lần nữa lặp lại trong trận đá lại vòng 4 FA Cup, khi Liverpool gặp Bolton Wanderers trên sân Macron ngày 4/2…

3. Emre Can – “Libero Đức”?

Mở đầu trận đấu, Liverpool bố trí bộ ba hậu vệ hay nhất như thường lệ vẫn là Sakho lệch trái, Skrtel chính giữa và Can lệch phải.

1

Can (khoanh tròn đỏ) chơi lệch phải trong bộ ba phòng thủ.

Tuy nhiên, ngay khi hiệp hai bắt đầu, đã có thể nhận ra sự thay đổi: anh chuyển vào chính giữa, đổi vị trí cho Skrtel. Rõ ràng không phải tình cờ, bởi đây chính là điều đã diễn ra trong trận gặp West Ham.

2

Can (khoanh tròn đỏ) chuyển chơi chính giữa trong hiệp hai trận gặp Bolton.

Đã có những ý kiến cho rằng trong hiệp hai của trận đấu này, Can đá tiền vệ chứ không phải hậu vệ. Liệu có chính xác? Có thể trả lời câu hỏi này khi quan sát cách Can chọn vị trí trong các tình huống bóng.

3

Khi phòng ngự – Liverpool không kiểm soát bóng, Can (khoanh tròn đỏ) có vị trí thấp hơn rất nhiều so với hai tiền vệ trụ, chủ yếu vẫn bọc lót cho hậu vệ lệch biên. Ví dụ trong ảnh, anh đang di chuyển về vị trí Skrtel (lao lên tranh chấp bổng) để lại.
4

Khi Liverpool kiểm soát bóng ở tuyến dưới cùng, Can không đứng ở vị trí một tiền vệ thông thường mà vẫn ở vị trí trung vệ như vẫn thấy trong sơ đồ 3-4-2-1 của Liverpool.

Như vậy, có thể xác định Can vẫn chơi trong vai trò hậu vệ chính giữa. Nhưng nếu chỉ vậy thì khó lòng có thể coi anh là một “Libero Đức”. Chính xác thì những điều gì đã diễn ra để kết luận trên xuất hiện. Hãy cùng quan sát những hình ảnh dưới.

5

Vẫn với tình huống trước, Sakho chuyền bóng cho Can…
6

Ngay lập tức là một pha cầm bóng dâng lên, Eidur Gudjohnsen bị qua người dễ dàng.
7

Sau đó là phân phối bóng cho cầu thủ phía trên, trường hợp này là Steven Gerrard.
8

Khi đội cầm bóng dâng cao, Can cũng dâng lên hỗ trợ. Vị trí anh chọn cao hơn rất nhiều so với hai hậu vệ còn lại.
9

Một hình ảnh khác để cho thấy rằng, cách chọn vị trí của Can khi đội bắt đầu tiến vào phần sân đối thủ là hoàn toàn có hệ thống.
10

Có mặt ngay trước vòng cấm địa, nhận đường chuyền, tiến lên…
11

…và dứt điểm hú vía Bolton.

Hãy chú ý cách anh di chuyển và chọn vị trí sau khi Liverpool mất bóng.

12

Đối thủ phản công nhanh, lập tức quay về vị trí cũ.
13

Mamadou Sakho dâng lên tranh chấp tay đôi ở biên trái, Can đã sẵn sàng bọc lót. Anh đứng ngang Skrtel chứ không đứng ngang các tiền vệ khác.
14

Sakho có bóng ở sâu bên phần sân nhà, Can có mặt ở vị trí rất thấp để nhận bóng. Hãy thử tưởng tượng nếu đó là Skrtel, hẳn sẽ không có gì bất ngờ bởi hậu vệ chính giữa xuất hiện ở đó là hoàn toàn bình thường.
15

Khi bóng đã lên tới chân tiền vệ phía trên (Jordan Henderson), lập tức Can dâng cao tham gia mặt trận tấn công.

Thêm một ví dụ khác về cách chọn vị trí của Can – khác biệt hoàn toàn so với Skrtel, một hậu vệ thông thường.

16

Có mặt ngay gần lưng Sakho để sẵn sàng lót hậu.
17

Bóng nảy từ pha không chiến của Sakho đến chân Skrtel, Can lập tức di chuyển vào khoảng trống chếch bên phải…
18

…và nhận bóng để triển khai lên phía trên. Nếu đó là Skrtel, hẳn chúng ta đã thấy những bước chạy lùi về phía sau, cũng để đồng đội dễ nhận bóng hơn, nhưng mục đích khác hẳn.

Nói về hiệu quả khi tham gia tấn công, có lẽ không cần bàn cãi nhiều. Can thực sự là một chân sút xa, chân kiến tạo đáng gờm ở cự ly khoảng 20 mét.


Này thì sút xa.


Này thì kiến tạo.

Kết luận

Dẫu sau, như nhiều ý kiến cũng đã nói tới, một màn trình diễn trước Bolton khó có thể coi là dấu ấn lớn lao hay khẳng định mãnh liệt của Emre Can. Tuy nhiên, rõ ràng với những gì anh đã thể hiện trong hai lần gặp đối thủ này, những hình ảnh đầy tích cực đang đánh dấu một tiềm năng mới mẻ của chàng trai sinh năm 1994 này (trẻ hơn Philippe Coutinho, có ai tin được không?).

Emre Can vẫn còn một con đường dài để hoàn thiện bản thân. Với những người yêu thích tìm hiểu chiến thuật bóng đá, chí ít cũng đã có một hình ảnh chất lượng HD để phục vụ cho nghiên cứu.

BÌNH LUẬN

TÁC GIẢ
Dũng Lê
153 bài viết
“Cruyffian.”
Phát bóng lên ^