Phần 3: Ảnh hưởng của Johan Cruyff lên Pep Guardiola

bởi Dũng Lê ·

Qua phần 1 và phần 2 của loạt bài viết này, chúng ta đã bắt đầu có những ý tưởng sơ khởi về lối chơi mà Pep Guardiola mong muốn. Ký giả Marti Perarnau – người viết cuốn sách Pep Confidential – đã cụ thể hóa ý tưởng đó khi nhắc tới cái tên “Juego de Posicion” (Định hướng Vị trí). Như Perarnau đã nói, mỗi HLV khác nhau lại có thể sẽ vận dụng lối chơi này theo một cách khác nhau, bởi chỉ có ý tưởng là chung nhất, còn góc nhìn của mỗi người sẽ khác nhau.

Vậy Pep Guardiola đã ứng dụng lối chơi Định hướng Vị trí như thế nào để khiến Barcelona trở nên toàn mỹ trong một thời gian rất dài?

Dưới đây là một sơ đồ mô tả về những ý tưởng cơ bản nhất:

Pep Guardiola system

Guardiola muốn gì?

 

Và giờ, hãy cùng đến với những chi tiết cụ thể trong đó.

Sơ đồ thi đấu: Khi Messi chính là Cruyff

Khi Johan Cruyff đang nói, hãy im lặng và lắng nghe.

Về mặt sơ đồ thi đấu, việc Pep Guardiola sử dụng sơ đồ 4-3-3 không hẳn là điều gây bất ngờ, bởi dưới thời Frank Rijkaard kề trước đó, CLB xứ Catalunya đã chơi tương tự. Với những cái tên trong tay, Guardiola cũng đã bố trí đội hình tương đối hợp lý.

Nhưng nhắc đến 4-4-3 của Guardiola thì ít ai nhớ nhiều tới 4-3-3 của mùa đầu tiên ông dẫn dắt, mà thường nhắc tới 4-3-3 với Lionel Messi thi đấu trong vai trò “số 9 ảo”. Câu hỏi đặt ra là, liệu Pep Guardiola có phải người “sáng chế” ra vị trí thi đấu tương đối lạ lùng ấy?

Không cần phải nghĩ quá lâu, chúng ta có thể lập tức liên hệ tới Johan Cruyff – một trong những người thầy lớn nhất của Guardiola. Sự thật là ngoài giai đoạn đầu sự nghiệp đá cánh, Cruyff thường xuyên chơi tiền đạo chính giữa trong hàng công 3 người của ĐT Hà Lan. Chỉ có điều, “Totaalvoetbal” đã khiến quá nhiều người quên điều đó. Nhắc đến Tổng lực là nhiều người nghĩ đến việc cầu thủ… chạy tán loạn không theo vị trí gì (“hậu vệ cũng có thể trở thành tiền đạo”).

Sự thực không phải như vậy. Bóng đá Tổng lực của người Hà Lan có hệ thống rất rõ ràng và cũng là một cách thể hiện lối chơi Định hướng Vị trí. Hãy cùng xem video dưới đây để thấy rằng, chính Johan Cruyff là một “số 9 ảo” vĩ đại mà ít ai nhắc tới.

Khi nhắc tới “4-4-2 kim cương”, người ta thường nghĩ tới một sơ đồ không có cầu thủ chạy cánh nào trước mặt hai hậu vệ biên. Tuy nhiên, với Cruyff, “4-4-2 kim cương” có nghĩa là một hàng tiền vệ được bố trí hình kim cương và hai tiền đạo chơi rất rộng ở hai biên, như hai tiền đạo cánh (những người theo dõi Liverpool mùa 2013-14 hẳn sẽ hiểu ngay chi tiết này). Nói như Cruyff thì ông đã “thi đấu cả đời” trong vị trí đỉnh kim cương này.

Vậy vì sao không ít trang lịch sử lại ghi nhận rằng Cruyff là tiền đạo thi đấu ở chính giữa một hàng công 3 người? Xem lại các đoạn video tổng hợp tình huống diễn biến, có thể nhận thấy rằng Cruyff thường xuyên di chuyển xâm nhập vòng cấm địa để lập công.

Nghĩa là trên lý thuyết, Cruyff là cầu thủ đá trên đỉnh kim cương, vị trí xuất phát ở “khu vực số 10”, nhưng thường xuyên xâm nhập vòng cấm.

Hãy nhớ lại ý tưởng của Guardiola khi kéo Messi vào giữa sân. Ý tưởng này hình thành khi ông phát hiện ra khoảng trống lớn giữa hàng thủ và hàng tiền vệ của đối thủ Real Madrid tháng 11/2010. Messi được đưa vào vị trí tiền đạo, nhưng thay vì chơi như tiền đạo thì anh được hướng dẫn lùi lại sâu hơn, thi đấu trong khoảng trống và xâm nhập vòng cấm sau khi cả đội đã dâng lên.

Nghĩa là, hai ý tưởng khởi điểm khác nhau nhưng về mặt vận hành lại hoàn toàn giống nhau. Cộng thêm sự ảnh hưởng của Cruyff mà Guardiola nhắc tới, có thể dễ dàng đi đến kết luận: sơ đồ 4-3-3 với một “số 9 ảo” của Guardiola chính là màn tái sinh vị trí của Cruyff huyền thoại. “4-4-2 kim cương” của Cruyff chính là “4-3-3 với số 9 ảo” của Guardiola!

Cruyff Guardiola Barcelona - Ảnh Estaticos

Guardiola đã vô tình hồi sinh vị trí của Cruyff? – Ảnh Estaticos

Cruyff cũng nhắc đến một điểm khá thú vị khác, về sơ đồ ông sử dụng khi huấn luyện “Dream Team” tại Barcelona. Theo Cruyff, nếu trong đội có một tiền đạo “đẳng cấp thế giới”, tốt nhất hãy để anh ta đứng gần vòng cấm và phát huy hết khả năng, đồng nghĩa rằng sơ đồ sẽ lại có một số 9 cổ điển. Tuy nhiên, ông vẫn muốn giữ viên kim cương trung tuyến. Kết quả là Cruyff bỏ bớt một hậu vệ biên.

Ông khẳng định Barcelona của ông “luôn luôn” chơi với sơ đồ 3-4-3 này, trong đó một trong ba hậu vệ thường là một cầu thủ đa năng, có thể đá cả hậu vệ biên để di chuyển như một hậu vệ biên khi cần. Cruyff lấy ví dụ là Michael Reiziger. Trên thực tế, Guardiola dùng Eric Abidal cho vai trò ấy. Sự thật là 3-4-3 chính là sơ đồ thứ hai mà Guardiola dùng đáng kể, sau 4-3-3.

Qui tắc Cruyff về “không gian” và sự kết hợp với Bielsa

Nếu có bóng trong chân, phải làm sao cho sân đấu lớn nhất có thể. Nếu mất bóng, phải làm sao cho sân đấu nhỏ nhất có thể.

– Johan Cruyff

Nghe qua thì có thể đây là hai câu nói vô cùng… phi lý. Sân bóng chỉ có một, vậy làm sao người ta có thể cho nó to ra hay nhỏ đi tùy ý? Phải chăng Cruyff đang nói về Doraemon?

Sự thật là ông đang nói tới yếu tố “cự ly đội hình” (tiếng anh: “compactness”). Cụ thể hơn, theo ý của Cruyff, khi có bóng, đội phải dàn rộng ra trên khắp mặt sân. Mục đích của việc này là nhằm khiến cho chính đối thủ bị giãn rộng ra theo. Một đội bóng tổ chức theo người 1-kèm-1 quá nhiều hoặc kém tổ chức sẽ dễ dàng bị kéo rộng, qua đó khoảng trống sẽ lộ ra giữa các vị trí.

Ngược lại, khi phòng thủ, mục đích là để lộ ra càng ít khoảng trống càng tốt, đồng nghĩa rằng phải co lại thành một khối chắc chắn, có tổ chức. Nói như Cruyff trong video trên:

Thế nào là “phòng ngự”? Thường thì tôi lấy ví dụ là Barcelona, chúng tôi vô địch châu Âu và giành 4 danh hiệu La Liga với Pep Guardiola và Ronald Koeman. Giờ nếu có hai ví dụ về những cá nhân không hề biết phòng ngự thì chính là hai anh chàng đó rồi. Nhưng họ lại chơi ở trái tim của hàng phòng ngự! (Guardiola là tiền vệ trụ, Koeman là hậu vệ chơi chính giữa của Cruyff)

Vậy thì thế nào là “phòng ngự”? Phòng ngự là vấn đề về việc tôi phải phòng thủ trong một khoảng không lớn chừng nào? Nếu tôi mà phải phòng ngự trong cả cái vườn này thì chắc tôi là cầu thủ tệ nhất luôn. Nhưng nếu tôi chỉ phòng ngự một không gian nhỏ như thế này, tôi là cầu thủ hay nhất! Vấn đề chỉ là bao nhiêu mét, vậy thôi.

Old Johan Cruyff

Vì sao Johan Cruyff không vô địch World Cup, không ghi 1000 bàn nhưng vẫn là cái tên ảnh hưởng mạnh mẽ bậc nhất tới bóng đá hiện đại? À, hóa ra là… – Ảnh: TheSpecial1s

Sergio Busquets có vẻ gầy gò và không nhanh nhẹn lắm. Xavi và Andres Iniesta thì thấp bé nhẹ cân. Những cầu thủ kỹ thuật thường “mang tiếng” không biết phòng thủ. Nhưng rồi họ vẫn phòng thủ tốt trong màu áo Barcelona.

Đây thực ra là một qui tắc không quá mới lạ trong thế giới bóng đá. Arrigo Sacchi cũng từng khẳng định điều đó khi nói rằng một hàng phòng thủ có tổ chức sẽ không bao giờ thủng lưới, trừ khi một sai sót xuất hiện. Và đó chính là vấn đề: sẽ luôn có sai sót xảy ra. Đẳng cấp của một đội bóng đôi khi là việc họ có đảm bảo được những qui tắc này cơ bản hay không.

Điều quan trọng là khi áp dụng qui tắc nói trên của Cruyff, Guardiola đã nâng nó lên một tầm cao nữa khi kết hợp với pressing từ xa. Các bạn có thể đọc thêm về pressing và counter-pressing của Guardiola trong bài viết thuộc chuyên mục Chiến thuật 101 do Nhật thực hiện.

Ở một góc độ nào đó, Guardiola đã kết hợp hoàn hảo tinh hoa Johan Cruyff và Marcelo Bielsa trong cách Barcelona phản ứng sau khi mất bóng.

(còn tiếp)

Bài viết sử dụng, tham khảo, biên dịch, tổng hợp và mượn ý tưởng từ nhiều nguồn tư liệu, chủ yếu gồm: Spielverlagerung.com, Wikipedia, TomPayneFootball, BBC, The Telegraph, The Guardian, sách Pep Confidential.

BÌNH LUẬN

TÁC GIẢ
Dũng Lê
154 bài viết
“Cruyffian.”
Phát bóng lên ^