Leo Messi là không tưởng!

bởi 4231.vn ·

Bài viết được hai cây viết Tommy Thai Vu và Tùng lược dịch từ bài

“Lionel Messi Is Impossible” của tác giả Benjamin Morris tại FiveThirtyEight. 

********

Trong trận đấu với Iran tại bảng F World Cup 2014, Argentina và đội bóng Tây Á vẫn hòa nhau 0-0 khi trận đấu trôi đến những phút bù giờ.  Lionel Messi cầm bóng bên phía cánh phải, nhìn nhận tình huống rồi bắt đầu di chuyển. Anh tiến vào vòng cấm từ cánh trái, tìm ra một khoảng trống rất nhỏ rồi tung cú đá xoáy từ khoảng cách hơn 28 mét. Từ một trận hòa thành một trận thắng, Messi đưa Argentina vào vòng hai một cách thiên tài như vậy đấy…

Đó là một cách chơi bóng được rút ra từ một cụm từ gọi nôm na là “Messi Magic” (Ma Thuật của Messi). Nhưng với những ai chỉ xem bóng đá khi World Cup đến, đây mới chỉ là bàn thắng thứ hai của La Pulga (“Bọ Chét”) tại giải đấu này. Dù đã ghi tới 407 bàn thắng cho cả CLB lẫn ĐTQG (trong đó có kỷ lục ghi 91 bàn thắng trong một năm dương lịch) và bốn Ballon d’Or (Cầu thủ Xuất sắc nhất Thế giới), cho tới World Cup 2014, Messi chưa từng có một bàn thắng nào tại giải đấu này kể từ năm 2006.

Kể từ khi ghi một bàn thắng tương tự trong tại Copa Del Rey 2007, Messi thường xuyên được so sánh với một người Argentina vĩ đại khác — Diego Maradona — người cũng đồng thời là thầy cũ tại ĐTQG của Messi. Dù còn khá trẻ — anh mới 27 tuổi vào tháng Sáu này — Messi vẫn bị chỉ trích nặng nề vì chẳng làm được gì cho Tổ quốc mình khi anh chưa/không tạo ra khoảnh khắc “Bàn tay của Chúa” như người thầy Diego.

4

4 Ballon d’Or nhưng không một chức vô địch World Cup? Vô nghĩa…

Là một cổ động viên Argentina, việc Messi giành hai danh hiệu Club World Cup, sáu La Liga và ba chức vô địch Champions League chẳng có ý nghĩa gì mấy đối với họ.

Messi là một tiền đạo thượng hạng, thật khó mà bỏ qua anh khi nói về hệ thống tấn công siêu đẳng của Barcelona và sức mạnh tổ chức tấn công áp đảo của đội bóng này, nhưng mùa giải 2013/14 lại không nói lên thật nhiều sự quan trọng đó. Anh phải đối mặt với hàng loạt những chấn thương lớn nhỏ, phải nhường hẳn vị trí mũi nhọn cho siêu sao mới đến Neymar, thi đấu ỳ ạch dưới sức mình và chứng kiến Barca hụt hơi về cuối mùa (đứng thứ hai tại Liga và bị loại ra khỏi Champions League bởi chính các nhà tân vô địch lúc đó – Atletico Madrid). Anh có được 41 bàn thắng, ít hơn so với con số 60 bàn mùa trước đó và ít hơn 10 bàn so với Cristiano Ronaldo, người giành chức vô địch Champions League ở tuổi 29 và sau đó sở hữu luôn danh hiệu Ballon d’Or cao quý.

Chúng tôi nghĩ những chỉ trích là hợp lý và cần thiết (nhóm tác giả – BD). Thế nên chúng tôi thu thập số liệu, tổng hợp, phân tích, tổng hợp, phân tích, tái cấu trúc, thu gom kết quả, và đưa ra những kết luận mà đến chính chúng tôi cũng không bao giờ ngờ tới được.

Đến lúc này chúng tôi đã có thể phân tích một cách toàn diện về cách chơi bóng của Messi, thậm chí là tới từng cú chạm bóng:  khả năng dứt điểm và tổ chức dứt điểm ghi bàn; vị trí ghi bàn; tần suất tự tạo ra cơ hội; anh chọn cách sút nào trong mỗi vị trí mình có; khả năng đối đầu với hậu vệ; khả năng chuyền bóng chính xác; các kiểu chuyền bóng của anh; tần suất tạo ra cơ hội ghi bàn; cứ bao nhiêu cơ hội thì thành một bàn thắng; thậm chí là tư duy phòng ngự của anh so sánh với những chân sút hàng đầu khác.

Đó là những gì chúng tôi mang ra phân tích trong nội dung hạn hẹp của bài viết này, và đưa ra một kết luận mà chúng tôi không ngờ đến: Lionel Messi là không tưởng!

Không thể nào có một người ghi bàn bên ngoài vòng cấm còn nhiều hơn cả những người ghi bàn trong vòng cấm. Không thể nào có một người vừa dẫn đầu danh sách ghi bàn bằng chân không thuận nhiều nhất thế giới lại vừa dẫn đầu danh sách ghi bàn từ xa nhiều nhất thế giới. Không thể nào vừa là người ghi bàn bằng chính nỗ lực của mình vừa là người ghi nhiều bàn nhất từ các đường kiến tạo của đồng đội. Không thể nào có một người vừa là cầu thủ chơi rê dắt cá nhân giỏi nhất thế giới lại vừa kiến tạo cho các đồng đội nhiều nhất thế giới. Và không thể nào có một người làm được tất cả các điều trên và tạo ra một khoảng cách điên rồ với phần còn lại.

Messi đã và đang làm điều điên khùng đó và thậm chí là nhiều hơn thế.

Ghi bàn

Chúng tôi nghĩ bàn thắng là điều quan trọng nhất trong bóng đá và có thể nói chúng ta hãy cùng lấy đó làm thước đo cho sự diệu kỳ của Messi. Messi ghi được vô cùng nhiều bàn thắng. Kể từ khi kết thúc World Cup 2010, Messi là chủ nhân của 291 bàn thắng cũng như kiến tạo trong 201 trận mà anh chơi cho các CLB và ĐTQG của mình, theo thống kê của tập đoàn thống kê và phân tích thể thao Opta. So với các cầu thủ khác thì thành tích đó thế nào? (Opta có kho dữ liệu khổng lồ đang theo dõi 16.574 cầu thủ chuyên nghiệp trong 24,904 trận đấu trong rất nhiều giải đấu khác nhau sau World Cup 2010.)

morris-feature-messi-1

Số bàn thắng + kiến tạo so với số trận thi đấu kể từ sau World Cup 2010. (Ảnh: FiveThirtyEight)

Đứng ngay sau con số 289 bàn và kiến tạo của Messi kể từ World Cup 2010 là Cristiano Ronaldo, kình địch của Messi từ Real Madrid. Về khía cạnh ghi bàn mà nói, hai người này không chỉ cùng nhau dẫn đầu, mà họ còn tạo ra một khoảng cách khá xa so với phần còn lại của thế giới. Messi và Ronaldo đã được so sánh với nhau như vậy rất thường xuyên bởi giới truyền thông và người hâm mộ bóng đá và thật nhàm chán khi phải so sánh họ một lần nữa, nhưng điều đó là không thể tránh khỏi. Nếu muốn so sánh Messi với tất cả các cầu thủ trên thế giới này, những người có cùng một khối lượng công việc, thì chỉ có mỗi Ronaldo là đạt tiêu chuẩn.

Tạm chưa xét tới khả năng kiến tạo (sẽ được nói rõ hơn ở đoạn sau) và tập trung vào khả năng sút bóng của Messi. Giống Ronaldo, anh có một số lượng khổng lồ các bàn thắng, và cũng như số lượng khổng lồ những cú sút. Nếu đây là bóng rổ, chúng ta có thể mong đợi một lời phê bình bi quan về cả hai cầu thủ này khi hiệu quả của những lần ra chân của họ là không được tốt — sút càng nhiều thì hiệu quả của anh càng ít. Nhưng đây lại là bóng đá: Người ta chú trọng vào hiệu quả những cú sút mang lại hơn là đánh giá cao những người nỗ lực thực hiện nhiều cú sút. Bất chấp điều này, Messi là người “phá vỡ xu hướng chung”:

morris-feature-messi-2

Tỉ lệ sút hiệu quả so với số lượng cú sút. (Ảnh: FiveThirtyEight)

Trong 866 cầu thủ được chọn để so sánh — những người có trên 50 trận đấu và ít nhất đều đặn tung ra mỗi trận một pha dứt điểm — Messi đứng thứ chín trong danh sách các chân sút hiệu quả nhất (Ronaldo đứng thứ 173), và anh là người đứng thứ nhất trong tổng số tất cả những ai có số lượng cú sút ngang ngửa với anh. Người sút bóng hiệu quả gần anh nhất là Mario Gomez, cựu cầu thủ của Bayern Munich, nhưng cầu thủ này chỉ có được 2/3 số cú sút so với Messi.

Trong bóng đá, khác với bóng rổ, hiệu quả của những cú sút lại không phải là thông số quan trọng nhất. Vì quyền cầm bóng trong bóng đá không mấy quan trọng, nên chi phí cho một cú sút và sút hỏng là không mấy đắt đỏ (sút hỏng trong bóng đá đôi khi lại tạo ra nhiều bàn thắng). Nhưng chất lượng một cú sút tốt trong bóng đá được đánh giá cao, cho nên càng sút tốt bao nhiêu thì càng tốt bấy nhiêu.

Để tổng hợp lại một chút, chúng ta có giá trị của một cú sút tốt đến từ việc tối đa hóa hiệu quả cú sút của mình (ví dụ mang bóng đến gần khung thành, vượt qua hậu vệ, chọn góc sút hoặc chạy chỗ tránh hậu vệ, …vv…,) hoặc sút càng nhiều càng tốt. Lấy ví dụ, các cú sút của Messi (không tính đá phạt) thường đến ở cự ly khoảng 13,6 mét, trong khi các cú sút của Ronaldo trung bình đến từ cự ly 18,37 mét. ESPN/TruMedia có một đơn vị đo mà họ gọi là bàn thắng dự kiến (expected goals), nó được tính toán từ khả năng tận dụng một cú sút dựa trên địa điểm và cách thực hiện (chủ yếu là cự ly). Sự khác biệt giữa các bàn thắng thực sự của một cầu thủ và các bàn thắng dự kiến của anh ta gọi là bàn thắng trên trung bình (Goals Above Average – GAA). Cùng một cự ly, người này sẽ có chỉ số GAA khác nhau với người kia. Hai người cùng được so sánh sẽ có cùng một cự ly sút bóng. GAA là một thước đo toán học tổng hợp, còn hiệu suất trung bình đã loại bỏ ra yếu tố cự ly ở đó. Chính vì những cú sút của Messi thường trở thành bàn thắng, nên anh có chỉ số ở bàn thắng dự kiến là 0,182 bàn trên một cú sút, trong khi chỉ số bàn thắng dự kiến của Ronaldo chỉ có 0,124 bàn mà thôi, vậy nên chúng ta có thể kết luận Messi sút hiệu quả hơn. Tuy nhiên, Messi cũng đã chạm vào mức dự kiến của mình với nhiều bàn thắng hơn Ronaldo, nên chúng ta có thêm đẳng thức Messi ghi 0,220 bàn bằng một cú sút và cách biệt của một bàn thắng thật và bàn thắng dự kiến của anh là 0,038 GAA (0,220-0,182=0,038). Với Ronaldo, cú một cú sút anh ghi được 0,139 bàn thắng, nên đẳng thức của anh cho ra con số 0,015 GAA (0,139-0,124=0,015).

Dưới đây là danh sách so sánh 20 chân sút có những cú sút nhiều và thường xuyên nhất (các cú sút trung bình kể từ sau World Cup 2010):

morris-feature-messi-table-1

Số cú sút, số bàn thắng dự kiến/mỗi cú sút và số bàn thắng trên trung bình của 20 cầu thủ sút nhiều nhất. (Ảnh: FiveThirtyEight)
morris-feature-messi-pitch-graphic

Tỉ lệ số bàn thắng xét theo cự ly ghi bàn. (Ảnh: FiveThirtyEight – Bấm vào hình để xem kích thước đầy đủ)

Ở bảng này, Messi là người sút tốt nhất và làm được nhiều nhất với số lượng cú sút của mình.

Nếu chúng ta phân tích và chia ra những cú sút đó theo các cự ly, rõ ràng là Messi sút hiệu quả hơn bất kỳ một cầu thủ nào khác ở hầu hết các cự ly.

Số lượng phần trăm cú sút mà Messi thực hiện bên ngoài vòng cấm thật sự đáng kinh ngạc. Anh ghi được số lượng bàn thắng bên ngoài vòng cấm (12,1%) nhiều như tất cả các cầu thủ ghi được trong vòng cấm (13,1%).

Trong số 8.335 những người chúng tôi chọn mẫu có ít nhất một cú sút xa ngoài vòng cấm, chỉ có 1.835 cầu thủ ghi từng được bàn thắng từ cự ly đó ở bất kì vị trí nào. Có 47 cầu thủ với nhiều hơn 50 cú sút từ bên ngoài vòng cấm không ghi được một bàn nào, và khoảng 500 người sút mỗi người 20 quả không ai được một bàn nào. Messi dẫn đầu thế giới với 21 bàn thắng bên ngoài vòng cấm khi chỉ cần 173 lần vung chân.

 

morris-feature-messi-3

Sát thủ từ ngoài vòng cấm: Số bàn thắng ghi được so với số lần dứt điểm. (Ảnh: FiveThirtyEight)

Ronaldo có nhiều hơn gấp đôi số cú sút từ cự ly này, nhưng vẫn có ít bàn thắng hơn Messi. Trong khi đó, Messi lại ghi bàn với một hiệu quả đáng kinh ngạc. Khi điều chỉnh trên thang đo GAA, Messi có 12,6 bàn thắng trên dự kiến (dựa trên dự kiến từ một cú sút, không phải đường màu đỏ trên hình trên). Ronaldo, với gấp đôi số cú sút so với Messi, chỉ có hơn 5,5 bàn thắng trên dự kiến. Ta lại có đẳng thức Messi hiệu quả hơn 7,1 bàn thắng trên dự kiến.

Bàn thắng tính đến thời điểm hết trận đấu với Iran là bàn thắng thứ 21 của Messi từ bên ngoài vòng cấm. Nó đến từ cự ly 26,5 mét. Bàn thắng đó có một chút… Messi: Anh cầm bóng bên cánh phải, giữ lại vài giây, quan sát, đi vào trong rồi tung cú cứa lòng. Vâng – và nó được thực hiện bằng cách tự mình đi bóng rồi sút bóng. Không ai kiến tạo cho anh bàn thắng đó.

Ghi bàn mà không cần sự giúp đỡ

Dù có rất nhiều pha kiến tạo cho các đồng đội lập công (chúng ta sẽ phân tích ở phần sau nữa), Messi đôi lúc bị coi là kẻ “ích kỷ.” Nhưng có lẽ bởi vì anh chưa ích kỷ đủ nhiều.

44% số cú sút của Messi đến từ “open play”, thuật ngữ nói về các tình huống mở mà không phải từ các pha dàn xếp bóng chết, là những pha “individual play,” được thực hiện mà không cần ai kiến tạo cả. 44% số cú sút này đến ít hơn so với con số của tất cả các cầu thủ được phân tích (46%), nhưng Messi lại ghi được tới 23% số bàn thắng dựa trên những cú sút như thế, so với 5% của tất cả các cầu thủ. Để làm rõ hơn, anh mang về 0,089 bàn thắng dự kiến từ một cú sút không được ai kiến tạo. Chỉ số này ở Ronaldo là 0,023 bàn và chỉ số chung dành cho mọi cầu thủ là -0,004 GAA.

Và bây giờ chúng ta hãy xem biểu đồ cho thấy những cú sút không được kiến tạo của Messi so với các cầu thủ khác có hơn 100 cú sút khác cả được và không được kiến tạo:

morris-feature-messi-4

Messi tự giúp đỡ bàn thân mình: Tỉ lệ sút không được kiến tạo và được kiến tạo. (Ảnh: FiveThirtyEight)

Bằng cách nào đó, Messi tự ghi bàn còn nhiều hơn so với việc để người khác chuyền bóng cho mình. Hơn thế nữa, về khía cạnh tự tạo cơ hội cho mình, anh có nhiều hơn người xếp ngay sau (Sergio Aguero của Manchester City) lần lượt là 10% số cú sút và 0,044 GAA, dù là người chỉ đứng thứ tư về số cú sút trong số 28 cầu thủ được so sánh trong nhóm này.

Để cho rõ hơn, bạn có thể chọn bất cứ một kỹ năng dứt điểm nào để vẽ ra một biểu đồ tương tự. Messi có thể dẫn đầu bất cứ một bảng xếp hạng nào mà bạn muốn phân tích để so sánh. Dưới đây là một vài dữ liệu chúng tôi phân tích sẵn:

  • Messi yêu cái chân trái của mình. Anh có 78% số cú sút bằng chân trái và ghi được 23% số bàn thắng trong những lần sử dụng chân này. Nhưng đừng vì thế mà đánh giá sai cái chân phải của anh. Khi dùng chân phải, Messi ghi được 23% số bàn thắng khi sử dụng chân phải để sút. Bạn có nhớ bàn thắng vào lưới Manuel Neuer?

  • Khoảng 8% số cú sút của anh là những cú sút “yếu” – sút bằng chân không thuận (so với 6% số cú sút của các cầu thủ trên thế giới), nhưng anh lại ghi tới 27% số bàn thắng trong những lần sút yếu đó, và anh làm được điều đó hơn chúng ta nghĩ rất nhiều. Anh có con số trung bình GAA là 0,026 khi thực hiện những cú sút yếu (trung bình thế giới: 5% với những cú sút yếu và chỉ số -0,055 GAA). Chỉ có 5% số cú đá là “mạnh” – sút bằng chân thuận (so với 8% trung bình toàn cầu), nhưng những cú đá đó có tỉ lệ mang về bàn thắng là 36% và có chỉ số 0,251 GAA! Trung bình các cầu thủ trên thế giới chỉ ghi được 11% số bàn thắng từ những cú đá “mạnh”, và GAA của họ là 0,051 bàn thắng cho mỗi lần ra chân.
  • Khoảng 12% số cú sút của anh có độ xoáy nhất định (trung bình của các cầu thủ khác là 10%); 31% số lần những cú đá được thực hiện đó chui vào lưới, mang về con số 0,220 GAA (các cầu thủ trên thế giới: 8% và 0,020 GAA).
  • Về đá phạt trực tiếp, Messi ghi 8% trong số lần thực hiện (với các cầu thủ khác là 5%), mang về 0,021 GAA mỗi cú đá (của Ronaldo 7% và lần này anh quân bình tỉ số với Messi, 0,021 GAA mỗi cú đá).
  • Messi ghi 86% số cú đá penalty của mình so với tỉ số trung bình 77% của người khác. Ronaldo vô địch ở khoản này khi ghi 93% số quả phạt đền của mình.

Để hiện thực hóa tất cả các cú sút không có ai kiến tạo kể trên, Messi có không ít các pha một-đối-một với các hậu vệ từ nhiều hướng khác nhau. Và dưới đây là những con số về điều đó. Phản ánh kỹ năng và phong cách của Messi, cũng như quan hệ giữa kỹ năng và phong cách. Trong tất cả các tiền đạo của chúng tôi từng chơi nhiều hơn 100 trận, Messi là người thực hiện nhiều pha đột phá nhất và cũng là người đi bóng thành công nhất.

morris-feature-messi-5

Đối mặt với các hậu vệ; Tỉ lệ qua người thành công so với số lần dứt điểm trong mỗi trận. (Ảnh: FiveThirtyEight)

Cầu thủ đuổi gần kịp với Messi trong bảng xếp hạng này chính là Luis Suarez.  Suarez có xấp xỉ 35% số lần thử qua người thành công.

Điều này phần nào giải thích được vì sao Messi có nhiều cú sút tốt hơn, và tại sao những pha dứt điểm “không được kiến tạo” của anh là quá tốt. Đây chính là những con số nói lên lối đá của Messi và Ronaldo: Ronaldo sút rất nhiều từ khoảng cách ngoài vòng cấm dù nhưng bóng đi không chính xác; Messi lại cố gắng tiết kiệm số cơ hội của mình để tập trung vào việc tiếp tục đột phá qua người, để mất bóng một vài lúc và rồi sửa sai, nhằm có được nhiều pha qua người tốt hơn và nhiều pha kiến tạo cho đồng đội khác hơn. Không thể khẳng định là cách tiếp cận khung thành nào đạt hiệu quả hơn, nhưng hãy chú ý rằng vì sao số lượng cú sút hỏng giữa hai bên lại chênh lệch quá lớn. Trong khi Messi rõ ràng là dứt điểm hiệu quả hơn, đa phần vì anh bị đối thủ bắt bài nhiều hơn, trong khi Ronaldo sút trượt nhiều hơn, chỉ vì anh… ham sút hơn là đi bóng qua người. Cuối cùng, chỉ có những cú sút và sự thành bại của chúng là được ghi nhận vào GAA.

Chuyền bóng và kiến tạo

Từ những số liệu ở trên thì bạn có thể nghĩ Messi là một cầu thủ ích kỉ. Hoặc nghĩ rằng Messi dứt điểm tốt đến mức anh ta sẽ chỉ tập trung vào mỗi chuyện đó. Nhưng đúng theo phong cách của Wayne Gretzky (người nắm giữ hơn 60 kỉ lục tại giải Hockey Nhà nghề Mỹ), Messi một lần nữa đứng đầu trong bảng thông số của chúng tôi, lần này là ở số lần kiến tạo. Không cầu thủ nào khác (trừ Ronaldo) có tổng số bàn thắng và số lần kiến tạo chạm tới mốc của Messi.

Chuyền bóng vs. Dứt điểm. (Ảnh: FiveThirtyEight)

Chuyền bóng vs. Dứt điểm: Số kiến tạo/trận so với số bàn/trận. (Ảnh: FiveThirtyEight)

Messi không chỉ là chân sút tốt nhất trong vòng 4 năm qua, anh còn là chân kiến tạo tốt thứ ba, bất chấp nhiệm vụ chính của anh ở CLB là ghi bàn. Chỉ có Mesut Özil và Franck Ribéry có nhiều đường kiến tạo hơn Messi, và Özil làm điều đó ở Real Madrid – kiến tạo cho Cristiano Ronaldo.

Câu hỏi là anh ta làm điều đó như thế nào? Chướng ngại lớn nhất trong việc đánh giá khả năng chuyền bóng của Messi nằm ở chỗ cầu thủ người Argentina chơi cho đội bóng chuyền bóng tốt nhất thế giới. Xem Barcelona thi đấu cũng giống như xem “đá ma” ở sân tập vậy. Các cầu thủ của Barcelona được biết tới nhiều nhất nhờ vào khả năng chuyền ngắn liên tục và đạt độ chính xác cao, bên cạnh việc giữ bóng và chờ cơ hội mở ra. Nghe thì có vẻ tuyệt, nhưng có một lý do mà chiến thuật này không được tất cả các đội bóng áp dụng: Để đạt được hiệu quả, đội bóng cần có những chân chuyền thượng thặng và những tiền đạo có thể tạo ra được cơ hội trước những hàng thủ chắc chắn.

Messi là sự kết hợp của cả hai yếu tố nói trên. Hơn thế, khả năng chuyền bóng của Messi khác hẳn với các tiền đạo còn lại của Barcelona, những người có tỉ lệ chuyền ngang hoặc chuyền về lên đến 72%. Messi thường cố gắng đưa bóng đến gần khung thành hơn, và cũng thành công nhiều hơn so với các đồng đội:

Barcelona strikers

Messi có Tỉ lệ chuyền chính xác tốt thứ nhì; Tỉ lệ chuyền lên phần sân đối phương tốt nhất; Tỉ lệ chuyền thành công lên phần sân đối phương tốt nhất. (Ảnh: FiveThirtyEight)

Messi chuyền nhiều hơn các tiền đạo khác, tỉ lệ chuyền bóng lên phần sân đối phương và độ chính xác của các đường chuyền đó đều vượt trội. Số đường chuyền lên phần sân đối phương của Messi là khoảng hơn 3800 – nhiều gần gấp đôi bất kì tiền đạo nào khác của Barcelona. Để so sánh, Francesco Totti của AS Roma có 2200 đường chuyền như vậy, Wayne Rooney có 1800 còn Ronaldo có 1500.

Điều quan trọng khi phân tích chất lượng của các đường chuyền dĩ nhiên là độ chính xác của chúng, nhưng cũng không thể bỏ qua những gì diễn ra sau khi những đường chuyền đó tìm đến mục tiêu. Một đường chuyền 50 m tới cho đúng chân một đồng đội giữa một rừng hậu vệ đối phương sẽ không có nhiều ý nghĩa. Một tiêu chí giúp ích trong việc đánh giá là tỉ lệ số đường chuyền chính xác có thể dẫn đến các tình huống nguy hiểm – nghĩa là cầu thủ nhận đường chuyền có thể tung ra được một cú sút, chuyền bóng cho một cầu thủ khác, v.v

Xét ở tiêu chí này, Messi không chỉ liên tục chuyền bóng lên phần sân đối phương, tiền đạo này còn chuyền khá chính xác và những đường chuyền này cũng thường xuyên tạo ra các cơ hội cho đội bóng.

Ví dụ, hãy cùng xem xét những đường chuyền dài của Messi từ khu vực giữa sân. Đồ thị dưới đây so sánh tỉ lệ chuyền chính xác và tỉ lệ đường chuyền dẫn tới các cơ hội nguy hiểm, còn số đường chuyền tỉ lệ thuận với kích cỡ của các vòng tròn:

Long balls from midfields

Số đường chuyền dài từ giữa sân: Các tiền đạo với 50+ trận đấu và 10+ số lần chuyền dài. (Ảnh: FiveThirtyEight)

Messi là một trong những cầu thủ dẫn đầu ở cả hai tiêu chí, và không cầu thủ nào với số đường chuyền tương tự đạt tỉ lệ chính xác cao hơn. Các cầu thủ khác có thể chuyền chính xác nhiều hơn, hoặc có nhiều đường chuyền tạo ra cơ hội nhiều hơn, nhưng đồng thời họ cũng có phần “kén chọn” hơn trong mỗi đường chuyền. Ví dụ, tỉ lệ chuyền bóng chính xác của Ronaldo là 60%, hơn 54% của Messi, nhưng Ronaldo chỉ có 35 đường chuyền dài so với 81 đường chuyền dài của Messi.

Cũng không quá ngạc nhiên khi Messi hoàn toàn vượt trội khi xét đến các đường chọc khe. Cầu thủ 27 tuổi tung ra gần gấp đôi số đường chọc khe so với các tiền đạo khác, và số đường kiến tạo có được từ những đường chuyền đó cũng nhiều gần gấp đôi so với phần còn lại.

Thru-ball passes

Số đường chọc khe của các tiền đạo, tính từ năm 2010. (Ảnh: FiveThirtyEight)

Và khi nói đến việc đưa bóng đến phần sân đối phương, không ai có thể vượt mặt được Messi: anh tham gia tấn công nhiều nhất, đồng thời cũng đạt hiệu quả cao nhất. Messi trung bình có khoảng hơn 20 đường chuyền từ giữa sân lên phần sân đối thủ, và có xấp xỉ 0,3 bàn thắng trong mỗi trận đấu.

Going for goals

Số bàn thắng so với số đường chuyền từ giữa sân lên phần sân của đối phương. (Ảnh: FiveThirtyEight)

Phần lớn những đường chuyền nói trên sẽ dẫn đến các đường kiến tạo, và trên thực tế, Messi là tiền đạo có số đường kiến tạo nhiều nhất từ những đường chuyền lên phần sân đối phương – anh hoàn toàn bỏ xa các đối thủ còn lại. Xin nhắc lại, bất chấp việc tung ra nhiều đường chuyền hơn, tỉ lệ thành công của Messi vẫn vượt trội hơn.

Từng pha chạm bóng

Đến thời điểm này thì có thể khẳng định Messi là một cầu thủ đầy kĩ thuật. Nhưng vẫn còn một điều cần phải chứng minh: Messi có khả năng khiến cho đội bóng trở nên manh mẽ hơn (hay gọi dân dã là “gánh” đội).

Để đảm bảo việc phân tích đúng khả năng của Messi và tránh sa đà vào phân tích khả năng của Barcelona, chúng ta cần phải xem xem Barcelona thi đấu ra sao khi không có Messi. Barcelona không có Messi còn được biết đến với một cái tên khác là ĐTQG Tây Ban Nha – và đây sẽ là đối tượng để chúng ta phân tích.

Có thể thấy rõ sự khác biệt ở ĐT Tây Ban Nha năm 2010 và năm 2014: Đội bóng năm 2010 giành World Cup, còn đội bóng năm 2014 thì bị loại chỉ sau hai trận đầu của vòng đấu bảng. Nhưng cũng có một sự thật rằng đội hình của năm 2010 không phải là tuyệt nhất, chí ít là ở hàng công. TBN năm 2010 chỉ ghi được 8 bàn sau 7 trận (1,14 bàn/trận), trong khi TBN năm 2014 ghi được 4 bàn sau 3 trận (tương đương 1,2 bàn/trận). Để so sánh, tại UEFA Champions League 2010-11, Barcelona ghi 30 bàn sau 13 trận (2,3 bàn/trận). Trong 47 trận tại đấu trường châu Âu kể từ năm 2010, Barcelona đã ghi 104 bàn (2,21 bàn/trận), nhiều hơn 1,08 bàn/trận so với một đội tuyển TBN có lối chơi khá tương đồng và không-có-Messi.

Sự so sánh trên có thể hơi khập khiễng – nhưng nó thống nhất với lời khẳng định rằng bài tấn công “giữ bóng cho đến khi có thể xuyên phá” của Barcelona chỉ có thể hoạt động khi Messi đá tiền đạo.

Messi là người đứng sau 48% số cú sút bình thường (không tính penalty và đá phạt cố định) của Barcelona. Đồng thời, Messi và những cầu thủ được anh kiến tạo cho ghi tới khoảng 60% số bàn  thắng của Barcelona.

Thực tế chỉ ra rằng Messi càng đóng góp vào một nỗ lực sút cầu môn của Barcelona thì khả năng cú sút đó biến thành bàn thắng cũng càng cao hơn. Messi đã chuyển hóa 22,1% số cú sút của anh (không tính penalty, đá phạt cố định) thành bàn thắng cho Barcelona. Những đồng đội được Messi kiến tạo cho cũng chuyển hóa 18,1% số cú sút của họ thành bàn. Trong khi đó, nếu xét những cú sút của Barcelona nhưng không có sự góp mặt của Messi (Messi trực tiếp sút bóng hoặc chuyền cho đồng đội sút) thì chỉ có 12,5% được chuyển hóa thành bàn.

Barcelona là một trong số những đội bóng mạnh nhất thế giới, nhưng vẫn có một sự khác biệt bên trong họ mỗi khi Messi đóng góp và không đóng góp vào một đợt tấn công. Bảng dưới đây chỉ ra sự khác biệt về số cú sút tung ra và số đường kiến tạo cho các cú sút của các cầu thủ có hơn 100 trận thi đấu và ít nhất 4 cú sút hoặc cơ hội kiến tạo trong mỗi trận.

"Giá trị gia tăng" khi sút và kiến tạo. (Ảnh: FiveThirtyEight)

“Giá trị gia tăng” khi sút và kiến tạo. (Ảnh: FiveThirtyEight)

Những thông số như trên không giúp phân loại các cú sút hay nói lên tổng số cú sút được tung ra. Việc tính toán sẽ trở nên khó khăn hơn khi số lượng các cú sút tung ra là quá lớn – và chúng ta còn chưa đụng tới nó đấy nhé.

Hãy cùng xét lại số bàn thắng trên trung bình – thông số so sánh số bàn thắng/cơ hội thực tế với số cú sút dự kiến. Từ đây chúng ta có thể khẳng định số cú sút và cơ hội tạo ra của một cầu thủ đã vượt mức kì vọng hay không. Sau đó chúng ta có thể lặp lại quá trình này với tất cả các cú sút của đội khi cầu thủ nói trên không tham gia vào đợt tấn công, và so sánh hai con số. Ví dụ, nếu cầu thủ ghi 0,02 bàn trên dự kiến cho mỗi cú sút, và toàn đội ghi -0,01 bàn ít hơn so với dự kiến, “giá trị gia tăng” của cầu thủ sẽ là +0,03 bàn (chỉ tính giá trị, không bàn đến dấu) cho mỗi cú sút (giá trị thay thế cho cầu thủ ở trong đội). Sau đó vẽ đồ thị so sánh giá trị gia tăng với tỉ lệ tham gia tấn công của mỗi cầu thủ (tỉ lệ số cú sút mà cầu thủ đó có đóng góp):

Value added vs Offensive Participation

Giá trị gia tăng so với Số lần tham gia tấn công. (Ảnh: FiveThirtyEight)

Sau rất nhiều bảng thống kê, mọi thứ lại trở lại với trật tự đáng sợ. Ít ra là với những người mà tên của họ không phải là Lionel Messi. Anh lại một lần nữa đứng đầu danh sách, và có vẻ không có gì có thể cản được anh.

Nếu muốn phân tích sâu hơn về sự hiệu quả của một cầu thủ, chúng ta cần nhìn kĩ hơn vào những lần chạm bóng của anh ta. Tôi thiết kế thông số “sử dụng bóng” – thông số này xét đến những lần chạm bóng mà sau đó cầu thủ:

  • Tung ra một cú sút;
  • Chuyền bóng để một cầu thủ khác sút;
  • Để mất bóng;
  • Chuyền bóng nhưng không thành công;
  • Qua người nhưng không thành công.

Nói cách khác, thông số này phản ánh bất cứ tình huống nào có thể kết thúc quyền kiểm soát bóng của một đội bóng – bất chấp kết quả là tích cực (ghi bàn, kiến tạo…) hay tiêu cực (mất bóng, sút không trúng mục tiêu…). Những tình huống kéo dài quyền kiểm soát bóng (qua người thành công, hoặc chuyền bóng cho một đồng đội nhưng cầu thủ đó không sú bóng) sẽ không được tính.

Rõ ràng, chuyền bóng là một kĩ năng quan trọng (và tôi đã nói về nó ở trên), còn ở thông số này tôi muốn biết mối liên hệ giữa những kết quả tích cực (bàn thắng, kiến tạo) với những kết quả tiêu cực (sút không trúng mục tiêu, mất bóng, v.v) khi mà một cầu thủ thực hiện một tình huống kết thúc quyền kiểm soát bóng. Chọn ra những cầu thủ “sử dụng bóng” hơn 15 lần mỗi trận, chúng ta có bảng so sánh số lần bóng được sử dụng với tổng số bàn thắng và kiến tạo:

Goal + assists per possession used

Số bàn thắng + kiến tạo so với mỗi lần sử dụng bóng. (Ảnh: FiveThirtyEight)

Bỏ qua tất cả những đường chuyền không dẫn tới một cú sút, Messi ghi được nhiều điểm nhất sau mỗi lần chạm bóng. Bên cạnh đó, cũng cần phải chú ý: Mặc dù không sút nhiều bằng, Messi sử dụng bóng trong mỗi trận đấu nhiều hơn Ronaldo. Nguyên nhân là bởi Messi chịu khó qua người hơn, và do đó dễ để mất bóng hơn. (Nhưng khả năng Messi tung ra một đường kiến tạo cũng cao hơn.)

Điều quan trọng ở đây là việc để mất bóng trong bóng đá không quá nghiêm trọng như trong bóng rổ hay bóng bầu dục. Trong bóng đá, các cú sút, kể cả không trúng đích, là “nguồn tài nguyên” có giới hạn hơn cả quyền kiểm soát bóng. Đánh liều để mất bóng nhằm tăng cơ hội ghi bàn, dù không quá đáng kể, cũng có thể mang lại kết quả có lợi.

Cuối cùng, khả năng phòng ngự của Messi cũng khá thống nhất với các  con số của những tiền đạo công suất lớn khác. Việc chiều cao của cầu thủ người Argetina chỉ là 1m69 có vẻ không là vấn đề.

Để phân tích khả năng phòng ngự của Messi, tôi gộp số lần tắc bóng thành công, số lần chặn đường chuyền và số lần chặn cú sút, sau đó đối chiếu chúng với số lần cầm bóng của đối phương (giống cách tôi làm với các thông số tấn công ở trên).

Khi các tiền đạo lui về phòng ngự. (Ảnh: FiveThirtyEight)

Khi các tiền đạo lui về phòng ngự. (Ảnh: FiveThirtyEight)

Có một số thông số mà Messi thua kém những người đồng nghiệp khác (ahem, Ronaldo): anh không phá bóng thường xuyên – mặc dù điều này phần nào liên quan đến lối chơi cá nhân, bởi Messi thường di chuyển ra khỏi khu vực phòng ngự nhiều hơn. Và anh cũng ít khi tranh chấp (và thành công) trong các tình huống tranh chấp bóng bổng. Tôi chưa có thời gian đi sâu vào khía cạnh này, nhưng theo các chuyên gia bóng đá khác ở FiveThirtyEight thì điều này có ít nhiều liên quan tới hình thể của Messi.

Kết luận

Ở World Cup 2014, Messi đã xóa bỏ được khoảng cách giữa các thông số của anh tại Barcelona và tại ĐTQG Argentina – và anh là điều đó với phong cách riêng. Khoảng cách giữa Messi của CLB và Messi của ĐTQG cũng không quá lớn như người ta vẫn nghĩ.

Kể từ World Cup 2010, Messi đã ghi 19 bàn và có 6 kiến tạo trong màu áo Argentina, tương đương với 0,9 bàn/trận và 0,3 kiến tạo/trận, so với 1,1 bàn và 0,4 kiến tạo trong mỗi trận cho Barcelona. Về độ hiệu quả khi sút bóng/kiến tạo, Messi đã có 0.199 GAA ở mỗi trận đấu cho Argentina, so với 0.262 cho Barca. Các thông số phòng ngự của Messi khi lên tuyển cũng nhỉnh hơn phần nào khi anh thi đấu cho Barcelona. Chúng ta có thể kết luận sự khác biệt nói trên đến từ phong cách và vai trò của Messi ở mỗi đội bóng, thay vì chất lượng chơi bóng của anh.

Con số 22 trận cũng là khá nhỏ cho không gian mẫu – nhưng chúng cũng thống nhất với khẳng định “Messi là cầu thủ xuất sắc nhất thế giới”: Con số 0,199 GAA là lớn hơn so với 0,175 GAA/trận mà Ronaldo có được trong màu áo Real Madrid từ năm 2010.

Shots on goal Arg

Số cú sút về phía khung thành đối phương của Messi trong màu áo ĐTQG Argentina, từ năm 2012 đến vòng bảng của World Cup 2014. (Ảnh: FiveThirtyEight)

Nói cách khác, nếu Barcelona-Messi và Argentina-Messi là hai người khác nhau, chỉ cần dựa vào các thông số từ năm 2010 thì có thể nói rằng họ sẽ là HAI cầu thủ hay nhất thế giới.

Ảnh: The Guardian

Ảnh: The Guardian

Một người trong số họ sẽ ra sân vào ngày mai…

BÌNH LUẬN

TÁC GIẢ
4231.vn
180 bài viết
“”
Phát bóng lên ^