Phần 4: La Volpe và Sergio Busquets

bởi Dũng Lê ·

Chúng ta đã biết được một vài chi tiết về ý tưởng sắp xếp và lựa chọn sơ đồ thi đấu, cách Pep Guardiola nhìn nhận ý tưởng chơi bóng của tập thể. Vậy cụ thể thì mọi thứ được vận hành như thế nào? Điều gì khiến cho 4-3-3 của Guardiola khác biệt với những 4-3-3 khác của các HLV khác?

Trong phần 4 của loạt bài này, chúng ta sẽ đến với một cái tên mà ai cũng ngờ ngợ là hắn ta có một điều gì đó ghê gớm nhưng nhìn qua thì chẳng thấy gì: Sergio Busquets. Đánh giá Busquets với những người ít quan tâm đến vấn đề chiến thuật là tương đối khó khăn. Ví dụ, cây viết Phạm An của Báo Thể thao & Văn hóa từng gọi anh là “Người vô hình của Barca” vào tháng 2/2013. Công việc của chúng ta giờ là tìm hiểu Busquets hữu hình ở mặt nào.

Vào thời điểm Busquets được đưa vào đội hình chính thức của Guardiola, vị HLV trẻ tuổi của Barcelona khi ấy đã chịu sức ép trong một thời gian ngắn trước khi ý tưởng của ông hiện hữu rõ ràng trong hình ảnh chàng trai cao dong dỏng với đôi mắt luôn đảo như rang lạc trên sân cỏ. Sức ép đến với Pep chủ yếu bởi Yaya Toure hay Seydou Keita mới mua hè 2008 là những tiền vệ trụ rất chất lượng theo tiêu chuẩn cũ. Dĩ nhiên, đó là tiêu chuẩn của đám đông chứ không phải của Guardiola.

Để hiểu được quyết định của Pep, hãy cùng đến với một cái tên quan trọng: Ricardo La Volpe.

“La Volpismo”

Năm 2006, khi Juan Manuel Lillo được bổ nhiệm làm HLV trưởng CLB Dorados de Sinaloa của Mexico, ông đã kéo Pep Guardiola tới đây để chơi bóng năm cuối cùng của sự nghiệp. Như đã nhắc tới ở phần 2 của loạt bài viết, tư tưởng bóng đá của Guardiola và Lillo hầu như giống hệt nhau, nhưng đó là tầm vĩ mô. Ở tầm vi mô, Guardiola vẫn có những sự học hỏi khác để cụ thể hóa ý tưởng của mình.

Chúng ta đã kết luận được rằng với Guardiola, sự thao túng thế trận và trái bóng chính là mục đích tối quan trọng để đi đến chiến thắng. Đây hẳn là lý do khiến ông ưa thích những đường chuyền ngắn hoặc chìm hơn là những cú phất dài hào nhoáng như Hollywood của các tiền vệ Anh. Với một quả bóng bổng, mọi cầu thủ đều có thể bị thua trong những pha tranh bóng trên không. Trong khi đó, với một đường chuyền đặt vào chân, trừ khi kỹ thuật đỡ bước một quá tệ, khả năng giữ bóng là lớn hơn rất nhiều.

Bóng vì thế phải được đưa lên từ dưới bằng những đường chuyền thẳng. Thủ môn được yêu cầu chuyền cho trung vệ. Trung vệ chuyền lên cho tiền vệ. Tiền vệ chuyền cho tiền đạo.

Và hãy cùng gặp Ricardo La Volpe, vị HLV với thứ triết lý đặt theo tên ông là La Volpismo và cách đưa bóng từ tuyến dưới cùng (thủ môn) lên hai tuyến tiếp theo (hậu vệ và tiền vệ) cũng được đặt tên: “Salida Lavolpiana” (tạm dịch: “Đường lên bóng kiểu La Volpe”.

Vào khoảng giữa thập niên 2000, hai sơ đồ được ưa chuộng là 4-2-3-1 và 4-4-2. Với đối thủ dùng sơ đồ chỉ có một tiền đạo, có thể dễ dàng yêu cầu hai hậu vệ tách rộng sang hai biên để thủ môn dễ dàng đưa bóng vào chân họ. Nếu tiền đạo áp sát một người, người còn lại sẽ nhận bóng. Rất đơn giản.

Guardiola 1

Nhưng trong trường hợp gặp đối thủ dùng 2 tiền đạo, 2 trung vệ bị áp sát cùng lúc thì sao? Ricardo La Volpe đưa ra giải pháp kinh điển: kéo một tiền vệ lùi sâu về để nhận bóng. Người tiền vệ này sẽ lùi tới ngang hai trung vệ hoặc sâu hơn nữa để tiện cho thủ môn chuyền; trong khi đó 2 trung vệ giãn rộng sang hai biên để tạo khoảng trống ở giữa.

Guardiola 2

Giả sử gặp một đối thủ chơi với sơ đồ 4-3-3 và có 3 tiền đạo chia  nhau áp sát 2 trung vệ cũng như tiền vệ trụ thì sao? Khi ấy, Xavi sẽ lùi lại để trở thành người nhận bóng. Hoặc thậm chí, với một thủ môn có khả năng phất bóng tốt, hai hậu vệ biên không bị kèm cặp trước hàng tiền vệ 3 người của đối thủ cũng là những điểm đến tốt.

Guardiola 3

Số 8 sẽ kèm ai, Xavi hay Dani Alves?

La Volpe đã tạo ra cách lên bóng tưởng như đơn giản mà cần rất nhiều tính táo bạo, khả năng tưởng tượng cũng như những sự thử nghiệm, tập luyện đến trơn tru. Pep Guardiola tiếp thu và thậm chí sáng tạo ra nhiều phương pháp tương tự (ví dụ tiền vệ trụ có thể lùi về bên trái hoặc bên phải hai trung vệ thay vì chính giữa, hoặc áp dụng cho tiền vệ trụ với sơ đồ 3 trung vệ như Xabi Alonso ở Bayern Munich…).

Như tất cả đã nhận ra – cách lên bóng từ tuyến thủ môn mà Guardiola mang đến trời Âu từ khoảng năm 2008 đã khiến cho giới chuyên môn cực kỳ bất ngờ. Ai mà biết rằng đã có một gã nào tên La Volpe sáng chế và thử nghiệm tận bên châu Mỹ suốt chục năm trước đó? Sau này, Salida Lavolpiana trở thành một trong những cách lên bóng thông dụng với những đội lấy sự kiểm soát làm mục tiêu chính khi cầm bóng tấn công, tiêu biểu phải kể tới Rayo Vallecano, Swansea, Liverpool, Sevilla…

Sergio Busquets

Trên khía cạnh cảm quan vị trí, cậu ta cứ như một lão tướng vậy, dù có hay không có bóng trong chân. Nếu có bóng trong chân, cậu ta khiến những điều khó khăn trở nên đơn giản: cậu ta có thể phân phối bóng chỉ trong một hoặc hai chạm. Nếu không có bóng, cậu ta dạy chúng ta hai bài học: cần phải đứng ở đúng vị trí; và chạy chỉ là để thu hồi bóng mà thôi.

– Johan Cruyff nói về Sergio Busquets, 15/9/2008

Khi Thánh Johan đưa ra phát biểu trên vào những ngày đầu của Busquets trong màu áo đội một Barcelona, không nhiều người thực sự chú ý. Nhưng như tôi đã dặn dò các bạn rồi đấy… khi Cruyff nói thì hãy im lặng và lắng nghe. Trong trường hợp này, Cruyff đã thể hiện được vì sao ông được tôn là Thánh – chỉ sau một tháng Busquets thi đấu ông chỉ ra điều mà có lẽ phải vài năm sau, những người hâm mộ bình thường mới kịp “phổ cập”.

Thật vậy, ở Busquets, điểm mạnh lớn nhất chính là cảm quan vị trí. Đó không phải thứ có thể đo đếm được như những đường chuyền hay kilômét chạy mỗi trận. Có thể việc anh không to khỏe, không chạy nhanh và cũng không chuyền được những quả bóng Hollywood đã dẫn đến điểm mạnh ấy.

Hãy thử so sánh Yaya Toure và Busquets khác nhau ra sao.

Yaya Toure

Ảnh: TomPayneFootball

1-Hai trung vệ của Barca đã tách sang hai bên, tuy nhiên hai tiền đạo áo trắng của Sevilla đã chuẩn bị áp sát.

2-Yaya Toure giữ vị trí của một tiền vệ trụ thông thường. Trên thực tế, thủ môn vẫn có thể chuyền thẳng cho anh – sức mạnh và kỹ thuật của Toure sẽ đảm bảo được việc bóng được đưa lên phía trên. Tuy nhiên, khả năng mất bóng vẫn hiện hữu.

Busquets

Ảnh: TomPayneFootball

1-Cách chọn vị trí của Busquets rõ ràng khác biệt rất lớn so với Toure khi anh lùi sâu hơn rất nhiều so với một tiền vệ trụ thông thường. Busquets đứng ngang cả hai trung vệ và dường như đã trở thành trung vệ thứ ba.

2-Việc Busquets lùi về cũng đã gián tiếp tạo ra khoảng trống rất lớn cho Xavi hoạt động, đúng theo lý thuyết của Johan Cruyff rằng “đôi khi cách giúp đỡ một đồng đội là rời xa anh ta ra”.

busquets-iniesta-1

Ảnh: TomPayneFootball

Xu hướng lùi lại phía sau của Busquets một lần nữa giúp đỡ tiền vệ chơi phía trên trong ví dụ này – người hưởng lợi là Andres Iniesta. Cầu thủ Sevilla (khoanh tròn trắng) đã bị hút theo Busquets và để lộ ra khoảng trống cho Iniesta lùi lại nhận bóng. Chỉ một vài bước di chuyển rất nhỏ như vậy thôi nhưng sau cùng bóng đã đến chân Iniesta – cầu thủ ở tuyến tiếp theo – một cách ổn thỏa:

busquest-iniesta-2

Ảnh: TomPayneFootball

Và khi cầm bóng trong chân, Busquets có khá nhiều lựa chọn để luân chuyển.

Guardiola 4

Rất nhiều lựa chọn cho Busquets để chuyền bóng trước một đối thủ phòng ngự theo sơ đồ 4-4-2 thông thường, trừ 4 cái tên đã bị kèm 1-đối-1

Vẫn ở trên phạm trù lý thuyết, Busquets trở thành mắt xích tối quan trọng khi tham gia vào 3 hệ thống phối hợp kim cương đưa bóng từ tuyến dưới lên phía trên. Anh là mối liên kết giữa hậu vệ và tiền vệ.

Guardiola 8

Busquets là đầu mối luân chuyển bóng giữa hai biên…
Guardiola 7

…và cũng là đỉnh dưới của viên kim cương giữa sân mà Cruyff đề cao trong sơ đồ và cách vận hành chiến thuật (đã nói tới ở phần 3)

Chúng ta có những biểu đồ lý thuyết như phía trên, nhưng dĩ nhiên tình huống thực tế không rõ ràng như thế. Đây là thời điểm tài năng của Busquets được thể hiện rõ ràng nhất Như Cruyff đã nói, ngoài cảm quan vị trí, Busquets còn là cầu thủ có khả năng “phân phối bóng chỉ trong một hoặc hai chạm”.

busi-posit-1

Ảnh: TomPayneFootball

1-Malaga tổ chức pressing Barcelona khi bóng đang lăn ở cánh phải của Blaugrana. Lập tức, Busquets xuất hiện ở vị trí mà cùng lúc anh đảm bảo 2 điều kiện: có thể nhận bóng dễ dàng từ người đồng đội đang chịu áp lực…

2-…và có thể lập tức chuyền bóng vào khoảng trống (tam giác vàng) đang mở ra ngoài vùng pressing của Malaga (khoanh tròn đỏ).

busi-posit-2

Ảnh: TomPayneFootball

1-Một ví dụ khác khi Barcelona gặp Valencia, đội bóng chơi với sơ đồ 1 tiền đạo. Khi ấy anh không lùi về ngang các hậu vệ nữa (như thế phí phạm – xem lại phần trên) mà đứng ở vị trí tương đối giống một tiền vệ trụ thông thường.

2-Xavi và Iniesta cũng nhanh chóng chiếm lĩnh những khoảng trống giữa các tiền vệ Valencia. Busquets hoàn toàn có thể lập tức đưa bóng tới chân họ chỉ trong “một hoặc hai nhịp”.

3-Hoặc, trong trường hợp khó khăn, Busquets vẫn có thể luân chuyển bóng như một cầu trung gian từ trung vệ này tới trung vệ còn lại. Mục đích của Guardiola – như đã nói ở phần hai loạt bài – không phải lên bóng càng nhanh càng tốt.

Vậy khi bóng đã được đưa sang phần sân đối phương thì nhiệm vụ của Busquets là gì? Về cơ bản, anh giữ vị trí như một tiền vệ trụ thông thường. Khả năng chọn vị trí và phân phối bóng lại được phát huy, giúp Barcelona liên tục giữ bóng và chuyển từ cánh này sang cánh khác (cho tới khi đối thủ lộ điểm yếu hoặc mắc lỗi) một cách điềm tĩnh và chắc chắn.

busi-plain

Vị trí không quá lạ lẫm, nhưng vai trò không chỉ là trực chờ tắc bóng, chống phản công như một tiền vệ thủ thông thường. Ảnh: TomPayneFootball

Và cũng chính sự thông minh của Busquets đang ngày càng được thể hiện rõ ràng hơn. Trong công tác gegenpressing, anh cũng trở thành cái tên lợi hại nhờ khả năng đọc tình huống và phản ứng tốt.

Không nên đánh giá kỹ năng phòng ngự của Busquets bằng những tình huống án ngữ trước mặt hàng hậu vệ như những cầu thủ “mỏ neo” thông thường, bởi cách Barcelona phòng ngự là pressing ngay sau khi mất bóng chứ không phải lui về sân nhà, dàn trận chờ đối thủ lao vào.

Kết luận

Ở hình ảnh Sergio Busquets, chúng ta đã có thể lờ mờ thấy được hình ảnh thực tế trong triết lý bóng đá theo Định hướng Vị trí của Pep Guardiola. Nhưng trên đây vẫn chủ yếu là câu chuyện của các cầu thủ tuyến dưới? Vậy còn tuyến trên thì sao? Phần sau sẽ rõ…

Bài viết sử dụng, tham khảo, biên dịch, tổng hợp và mượn ý tưởng từ nhiều nguồn tư liệu, chủ yếu gồm: Spielverlagerung.com, Wikipedia, TomPayneFootball, BBC, The Telegraph, The Guardian, sách Pep Confidential.

BÌNH LUẬN

TÁC GIẢ
Dũng Lê
153 bài viết
“Cruyffian.”
Phát bóng lên ^