Phần 6: “Thật ngu ngốc khi cố bắt chước Barcelona”

bởi Dũng Lê ·

Không còn nghi ngờ gì nữa, Barcelona của Pep Guardiola không chỉ là một trong những đội bóng thành công, mà còn là một trong những đội bóng vĩ đại nhất lịch sử. Thành công ấy không chỉ dựa trên cú ăn ba hay cú ăn sáu, mà còn bởi sự thừa nhận chung rằng họ đã chơi một thứ bóng đá không thể tái lặp.

Người ta từng so sánh và đặt ra câu hỏi rằng, liệu phải chăng Arsenal trong giai đoạn 8 năm trắng tay đã “cố” hướng theo lối chơi của Barca? Swansea City dưới thời Brendan Rodgers cũng là một đội bóng công khai hướng theo cách sắp xếp cũng như phương pháp triển khai của Barca. Đâu đó ở Việt Nam đã có người từng cho rằng Hà Nội T&T từng giành chức vô địch V-League dựa trên một nền tảng “na ná” Blaugrana.

Nhưng không, Barca chỉ có một và chỉ một mà thôi. Nếu có một đội bóng thực sự thành công và sử dụng tư tưởng chơi bóng gần tương tự, đó hẳn là Tây Ban Nha giai đoạn Vicente del Bosque cầm quân để vô địch World Cup 2010 và Euro 2012 (Euro 2008 thực ra chưa rõ ràng).

Chúng ta đã nói về:

  • Ý tưởng, mục tiêu và mong muốn của Pep Guardiola (kiểm soát, thao túng trận đấu, điều khiển cả đối thủ);
  • Bộ khung sơ đồ thi đấu (ảnh hưởng của Johan Cruyff);
  • Kỹ năng thực sự của các cầu thủ Guardiola lựa chọn (cảm quan không gian);
  • Các công cụ áp dụng cụ thể (phòng thủ theo “không gian” của Cruyff, pressing và counter-pressing của Marcelo Bielsa, Salida Lavolpiana của La Volpe).

Và bây giờ, hãy nói về việc Barcelona tấn công ra sao. Đây là điều ai cũng đã trông thấy, nhiều người bàn luận, nhiều người cố gắng lý giải và cũng nhiều người cảm thấy thầy trò Guardiola quá “ảo”, không “thực” chút nào.

Tấn công một bên, dứt điểm một bên

Đưa bóng sang một bên để dứt điểm từ bên còn lại.

– Pep Guardiola

Nếu bạn đã theo dõi các phần trước của serie này thì hẳn bạn đã nghe được câu này quá nhiều rồi. Pep Guardiola tin tưởng rằng cách tấn công hiệu quả nhất trong bóng đá là kéo sự chú ý của đối thủ sang một bên trước khi lật cánh thật nhanh để dứt điểm ở bên còn lại. Lý do là bởi đối thủ đã mất cảnh giác ở bên kia, khi đang tập trung ở bên này.

Về cơ bản, hình ảnh này có thể thấy như trong ví dụ dưới đây:

Trong tình huống này, chúng ta có thể nhận thấy rằng Valencia – với một cự ly đội hình tương đối tốt – đã bị hút sang cánh phải, nơi Daniel Alves đang có bóng. Tuy nhiên, bộ ba tiền vệ trung tâm của họ đã di chuyển lệch sang cánh này hơi quá nhiều. Andres Iniesta khi đó đã chọn vị trí hoàn hảo trong khoảng trống ở bên còn lại.

iniesta-half-space TomPayneFootball

1: Bộ ba tiền vệ trung tâm của Valencia bị hút sang bên phải; 2: Iniesta chọn vị trí ngay trong khoảng trống ở bên đối diện – Ảnh: TomPayneFootball

Một số người sẽ nói rằng tình huống này dẫn đến từ việc hàng tiền vệ của Valencia không giỏi trong đảm bảo vị trí, tuy nhiên trên thực tế, theo dõi kỹ hình động phía trên, có thể nhận thấy xu hướng di chuyển của Xavi và Lionel Messi là hướng sang biên phải, khiến đối thủ cũng bị hút theo.

Iniesta sau khi nhận bóng đã nhả xuôi xuống biên trái cho Bojan Krkic băng lên. Hãy chú ý rằng mục tiêu của Krkic trong tình huống tiếp theo này không chỉ có một, mà tới hai.

Nếu theo đúng câu nói của Guardiola, Krkic hoàn toàn có thể tìm cách qua người và dứt điểm ngay. Nhưng trên thực tế, anh vẫn còn một lựa chọn nữa, đó là qua người và căng ngang để những cầu thủ ở bên đối diện dứt điểm. Và anh đã chọn cách thứ hai.

Logic ở đây là dù đã thu hút đối thủ sang một bên và đưa bóng sang bên còn lại, nhưng các học trò của Guardiola vẫn không nhất thiết phải dứt điểm, mà có thể tiếp tục đưa bóng sang “bên còn lại” lần thứ hai. Nói đơn giản theo ví dụ phía trên, khi bóng tới chân Iniesta và Krkic, cánh trái của Barcelona lại trở thành cánh thu hút sự chú ý của đối thủ, ngược lại cánh phải lại sẽ trở thành cánh để dứt điểm.

Nhưng liệu mọi thứ có đơn giản chỉ là đảo cánh, đảo cánh liên tục, chuyền sang cánh trái căng ngang cho cầu thủ chạy vào từ cánh phải dứt điểm?

Hơn nữa, đâu phải lúc nào đối thủ cũng dễ dàng mắc sai lầm lớn như trên (để lộ khoảng trống rõ ràng), tạo điều kiện cho các cầu thủ Barcelona luân chuyển bóng thuận lợi từ cánh này sang cánh khác?

Ba con đường, hai hành lang

Nếu có bóng, phải làm cho mặt sân càng lớn càng tốt.

– Johan Cruyff

Ai cũng đã quen thuộc với việc mặt sân được chia ra thành 3 phần theo chiều dọc: cánh trái, cánh phải và trung lộ.

Chúng ta đã biết rằng mục đích của Guardiola là thao túng trận đấu. Để làm thế, phải chuyền để thu hút và đánh lừa đối thủ. Để chuyền và thu hút được đối thủ quay cuồng từ bên này sang bên khác, phải sử dụng được toàn bộ mặt sân theo chiều ngang.

Có người nói rằng, với Iniesta và Xavi, chuyện Barcelona kiểm soát được trung tuyến là dễ hiểu, bởi bộ ba này ban bật với nhau quá tốt, cảm quan không gian của họ quá tuyệt vời, họ sẽ luôn phát hiện được khoảng trống ở trung lộ.

Thực ra, trong một trường hợp đối thủ gồm một bộ ba tiền vệ giữa sân cỡ Esteban Cambiasso, Claude Makelele và Thiago Motta thì Iniesta và Xavi (với sự hỗ trợ của Sergio Busquets) vẫn sẽ gặp khó nếu bị kèm một-chọi-một khắp mặt sân.

Và đây chính là thời điểm Lionel Messi bước vào cuộc chơi kiểm soát trung tuyến. Ở vị trí tiền đạo, Messi liên tục lùi sâu so với một tiền đạo thông thường, tạo nên một tứ giác trung tuyến kiểm soát bóng.

cruijff-diamond

Mô hình chiến thuật của Barcelona – Ảnh: TomPayneFootball

Thông thường, hiếm khi có đội bóng nào sử dụng tới 4 tiền vệ trung tâm, thế nên Barca thường xuyên áp đảo người trong mọi tình huống ở trung lộ. Nếu đối thủ sử dụng sơ đồ 4-4-2 kim cương với 4 tiền vệ trung tâm, họ sẽ gặp khó khăn trong việc phòng ngự cánh. Mô hình giấy tờ là thế nhưng thực chất, xu hướng và thói quen di chuyển của họ cũng khớp với nhau một cách hoàn hảo.

Ví dụ, Messi thường thích lùi dịch sang phải nhiều hơn (để dùng chân trái di chuyển chéo sang cánh trái từ cánh phải), Iniesta thường di chuyển cao hơn để tham gia tấn công, Xavi thường chủ động lui lại nhận bóng để điều phối từ phía dưới. Khi Xavi lùi lại, Busquets thường di chuyển lệch sang trái để tạo khoảng trống thêm cho Xavi.

cruijff-square

Hình chữ nhật trở thành hình tứ giác lệch/vuông… – Ảnh: TomPayneFootball
cruijff-square-decima

Xavi lùi, Iniesta tiến – Ảnh: TomPayneFootball

Cách di chuyển này hoàn toàn có thể được áp dụng theo chiều ngược lại – Iniesta lùi về ở bên trái Busquets, Xavi dâng lên. Rõ ràng tứ giác trung tuyến của Barca là hoàn toàn linh hoạt và cực kỳ khó lường, bởi họ đều có khả năng lùi – tiến và tạo đột biến, điều phối như nhau. Iniesta – Xavi – Messi (- Busquets) trở thành một bộ ba (bộ tứ) vô cùng đáng sợ và liên tục xuất hiện bên nhau là vì thế.

Quan trọng hơn nữa, sự hoán đổi này dường như không chỉ đơn thuần là vấn đề thói quen di chuyển, mà còn là sự luyện tập có từ trước. Bằng chứng là việc sân tập của Barca cũng như Bayern Munich được Guardiola yêu cầu kẻ vạch rất giống nhau, như sau:

Aufteilung-Guardiola-horz

Bạn có để ý 4 đường thẳng dọc sân ở chính giữa không? Guardiola cho các cầu thủ luyện tập trên mặt sân này và đặc biệt là bố trí cầu thủ trong khu vực 4 đường kẻ dọc ấy.

Mọi thứ quan trọng nhất về lối chơi của chúng tôi diễn ra trong 4 đường kẻ này. Mọi thứ khác đều là phụ.

– Pep Guardiola

Nếu theo dõi các bài viết của Nhật, hẳn các bạn đã nhiều lần bắt gặp từ “half-space”. Tôi có phiên dịch nó thành “hành lang trong” hoặc “hành lang bên trong” ở một số bài viết khác. Tất cả đều để chỉ 2 phần dọc sân nằm ở hai bên trục dọc giữa (đi qua vòng tròn giữa sân) và nằm trong hai phần biên trong hình phía trên.

Guardiola khẳng định rằng 2 “hành lang trong” này là 2 vị trí khó nhất để kèm cặp, nếu nhìn từ góc đội bị tấn công. Còn ở góc độ tấn công, đây cũng là 2 vị trí thuận lợi nhất. Không quá khó để nhận ra rằng Iniesta và Messi đã làm mưa làm gió hàng tỉ lần từ vị trí này.

Có thể khẳng định rằng Guardiola nhận ảnh hưởng từ những người khổng lồ Hà Lan như Johan Cruyff hay Louis van Gaal trong việc sử dụng và khai thác 2 hành lang trong. Bạn có thể tham khảo thêm về việc Van Gaal áp dụng hành lang trong cho Manchester United trong bài viết cũ của Minh Hiếu.

Ba con đường tưởng như là trung lộ, cánh trái, cánh phải thì hóa ra Guardiola còn chia chính trung lộ thành 3 phần nữa.

1 > 1

Câu hỏi đặt ra là nếu bộ ba này gặp một đội bóng thu chặt toàn bộ các cầu thủ vào trung lộ thì sao? Chúng ta đã chứng kiến Atletico Madrid dưới thời Diego Simeone giành chiến thắng bằng việc sử dụng một khối từ 7 đến 10 cầu thủ tùy từng trận chơi rất gần nhau, bóp nghẹt mọi khoảng trống trung lộ. Thực ra, đó không phải hình ảnh hiếm hoi ở một đội bóng được tổ chức bài bản thông thường, chỉ là sau này Atletico đạt trình độ tổ chức cơ bản kinh khủng hơn nữa mà thôi.

Để giải quyết bài toán này, Pep Guardiola luôn yêu cầu các tiền đạo cánh của ông chơi rộng, sát sang hai biên (bạn có nhớ ở một vài phần trước, Cruyff nói gì về điều này không?).

wingpplay

Hai tiền đạo cánh của Barca dưới thời Pep (ví dụ minh họa: David Villa và Pedro) luôn giữ vị trí ở sát biên – Ảnh: TomPayneFootball

Hiệu quả của việc này là hai hậu vệ biên của đối thủ sẽ buộc phải để mắt tới hai tiền đạo cánh của Barca, gián tiếp khiến đội hình phòng ngự bị kéo giãn nhiều hơn. Đây cũng chính là lý do vì sao Alexis Sanchez hay Neymar – những cầu thủ không hẳn có khả năng chuyền ban quá tốt – lại được Guardiola đánh giá phù hợp với Barca. Ở vị trí tiền đạo cánh, yêu cầu cao nhất ngoài phát hiện khoảng trống vẫn là những tình huống đối đầu trực tiếp với hậu vệ biên đối thủ.

Có nhiều loại lợi thế như lợi thế về số lượng, vị trí, chất lượng. Không phải tình huống 1-chọi-1 nào cũng là cân bằng cho đôi bên.

– Paco Seirul-Lo, trợ lý huấn luyện thể lực của Barca

Sự hỗ trợ từ Dani Alves, Eric Abidal hay Jordi Alba càng khiến cho khu vực cánh của Barca trở nên mạnh mẽ. Điều quan trọng là việc này khiến đối thủ rơi vào một thế cực khó: co vào giữa thì Barca đánh cánh dễ, giãn ra cánh thì Barca áp đảo trung lộ.

creating-1v1

Messi và Xavi khéo léo cầm bóng trong phạm vi hẹp, thu hút cầu thủ Real Madrid co cụm vào giữa sân. Ở biên phải, Pedro giữ vị trí rất rộng, tạo ra thế 1-đối-1 với Marcelo… – Ảnh: TomPayneFootball

Như bạn đã thấy, Pedro lập tức tạo ra một cơ hội nguy hiểm sau pha qua người ở tình huống 1-chọi-1.

Việc Pedro, Villa (và có thể tính cả Thierry Henry nữa) luôn được đánh giá là thành công hơn so với Sanchez hay Neymar trong cùng một lối đá có lẽ do họ sở hữu cả những khả năng khác về cảm quan không gian cũng như ban chuyền.

Trở lại với trung lộ, quả thực sẽ có những thời điểm một đối thủ của Barca được tổ chức bước đầu tốt, nhưng sau đó vẫn bị khai thác bởi Iniesta – Xavi – Messi. Ngoài vì khả năng xử lý phạm vi hẹp thiên tài của họ, Iniesta, Xavi, Messi và các cầu thủ khác của Barcelona thừa hiểu rằng họ cần kéo đối thủ ra khỏi hệ thống chặt chẽ ấy, qua đó khoảng trống sẽ lộ ra.

Hãy nhớ xem, Iniesta, Xavi, Messi thi thoảng lại có những đường chuyền qua lại cho nhau trong phạm vi chỉ 2-3 mét liên tục như thể trêu ngươi đối thủ. Iniesta thậm chí có một động tác kỹ thuật được biết đến là “La Pausa”, khi anh cầm bóng trong chân nhưng… hầu như chẳng làm gì cả, thậm chí là đứng yên.

Tất cả là để tạo ra một cảm giác cho đối thủ rằng bóng đang ở trước mắt, có thể lấy ngay. Những hành vi này cũng có thể khiến những anh chàng nóng nảy phải khó chịu và nhào lên. Khi ấy, mục đích của Barca đã thành công.

Và cũng hãy để ý rằng, với việc hai tiền đạo cánh dạng rộng sát biên, tiền đạo giữa thì là một “số 9 ảo” thì Barca hoàn toàn không có một cầu thủ nào đá cố định trong vòng cấm địa.

Ai cũng có quyền được di chuyển vào vòng cấm địa, nhưng không ai có quyền đứng trong vòng cấm địa hết.

– Pep Guardiola

Áp đảo biên

Một loại tình huống đánh biên khác của Barca cũng liên quan tới Messi, đó là trong trường hợp các đối thủ đã lùi về kịp. “Số 9 ảo” của Barca khi ấy sẽ di chuyển rộng sang một trong hai biên để tham gia tổ chức đánh cánh. Thường thì Xavi hoặc Iniesta cũng sẽ kéo sang theo để hỗ trợ, tạo ra việc có tới 4 người của Barca cùng lúc tấn công vào một biên.

Guardiola 11

Ví dụ điển hình: Villa thu hút sự chú ý đồng thời tận dụng khoảng trống Messi để lại giữa sân, Alves leo biên

Những đường chuyền chìm

Đây cũng chính là lý do vì sao Guardiola đặc biệt ưa thích những cầu thủ có khả năng chuyền dài và chìm. Bạn nghe có thấy lạ không? Khi nhắc tới một đường chuyền dài, chúng ta thường nghĩ tới những đường chuyền bổng Hollywood của Steven Gerrard, Paul Scholes. Nhưng ở đây, Guardiola lại muốn những đường chuyền như dạng Alves chuyền cho Iniesta trong ví dụ phía trên hơn.

Rất đơn giản thôi, đây là vấn đề toán học rất căn bản. Quả bóng bổng thay vì đi thẳng từ điểm A tới điểm B đã phải đi đường vòng lên trên không, tức là chặng đường của nó đã dài hơi. Điều này gần như chắc chắn đi kèm với việc bóng sẽ đi chậm hơn so với đường thẳng.

Tốc độ bóng di chuyển trên mặt sân bằng những đường chuyền chìm sẽ ngắn hơn. Những đường chuyền ngắn lại khiến bóng lăn liên tục hơn trên mặt sân. Và tốc độ bóng lăn càng cao, đối thủ càng ít thời gian để nghĩ vì buộc phải để ý tới bóng, tới không gian và tới đối thủ. Cũng vì thế, họ dễ bị cuốn theo trái bóng.

Guardiola khi ấy đã đạt tới cảnh giới cao nhất của ông. Một đường chuyền (ngắn) không đơn giản chỉ là để đưa bóng từ A sang B, mà để thu hút sự chú ý của đối thủ (sang một bên, rồi tấn công từ bên còn lại). Đội bóng của ông thao túng trận đấu theo cách ấy.

Dĩ nhiên, thế không có nghĩa là cực đoan chỉ chuyền chìm nhé.

Kết luận

Sau 7 phần của bài viết này, tôi hi vọng rằng các bạn đã hiểu được thêm nhiều điều, tự giải thích được thêm nhiều câu hỏi dạng như “Vì sao Zlatan Ibrahimovic không thành công ở Barca, có phải do Guardiola ghét không?” hay hơn cả là “Vì sao không thể có một Barcelona-Guardiola thứ hai?”.

Thế hệ cầu thủ trong tay Guardiola gần như là có một không hai trong lịch sử bóng đá thế giới, theo những chuẩn mực mà chúng ta đã cố gắng liệt kê cùng nhau suốt 6 phần qua. Thật khó để trách móc lò đào tạo La Masia vì sao không sản sinh ra thêm những cầu thủ như thế nữa, hay trách móc đội ngũ chiêu mộ cầu thủ của Barca đã tốn quá nhiều tiền mà hiệu quả thấp.

Hãy chú ý rằng Pep từng thừa nhận ngoài đội bóng của ông, còn có Swansea City dưới thời Michael Laudrup cũng như Rayo Vallecano dưới thời Paco Jemez thi đấu với Lối chơi Định hướng Vị trí. Nhưng rõ ràng không ai trong số đó đạt đến đỉnh cao như Barca của Pep – có lẽ cũng bởi, ngoài chiến thuật, họ còn có những nhân tố tuyệt vời nữa.

Barca của Pep đã đạt đến đỉnh cao của sự cân bằng giữa một hệ thống chiến thuật hoàn hảo và những cá nhân hoàn hảo.

Xin khép lại bằng lời trích dưới đây:

Thật ngu ngốc khi cố bắt chước Barcelona.

Gary Neville

Vậy Guardiola đang làm gì với Bayern Munich? Hãy chờ phần kế tiếp…

BÌNH LUẬN

TÁC GIẢ
Dũng Lê
153 bài viết
“Cruyffian.”
Phát bóng lên ^