Kỹ sư Nhật, vật liệu non và đám đông trà đá

bởi Dũng Lê ·

Bài viết được thực hiện từ tháng 4/2015.

Kể từ khi nhậm chức HLV trưởng ĐTQG và U23 Việt Nam, Toshiya Miura đã có những thành công nhất định. Tuy đó chưa thực sự là những thành công lớn, được chứng minh bằng danh hiệu, nhưng những tác động tích cực của ông vẫn là đáng ghi nhận.

Hai lần ánh đèn rọi vào Miura

miura Ảnh: Japan Times

Ảnh: Japan Times

Đã hai lần Toshiya Miura trở thành cái tên “nóng” trong vòng xoáy truyền thông nước ta. Lần đầu tiên là khi nhóm phóng viên của báo Thể thao & Văn hóa “khai quật” được một bài phỏng vấn cũ của ông. Đó là khi ông đưa các học trò Việt Nam đi tập huấn tại Nhật Bản đầu năm 2014, trước thềm Asiad. Những lời rất phũ mà rất thật của ông đã mở ra một màn tranh cãi và tự luận của người Việt Nam về chính người Việt Nam.

Lần thứ hai Miura trở thành cái tên “nóng” chính là tháng 3/2015 vừa qua, khi ông dẫn dắt U23 Việt Nam tham dự Vòng loại U23 châu Á. Một chiếc vé lọt vào Vòng chung kết U23 châu Á, diễn ra vào năm 2016, đã nằm trong tay thầy trò Miura.

Vấn đề là ở giải đấu này, dù mang danh U23 nhưng trên thực tế, tập thể dự giải của Việt Nam là U22. Lứa cầu thủ của U23 Việt Nam sẽ tiếp tục gắn bó với nhau trong giải đấu này, thay vì phải loại bớt một số cái tên do quá tuổi. Đó là một kế hoạch nhằm chuẩn bị cho cả vòng chung kết tại Qatar năm 2016, nếu Việt Nam giành vé. Kết quả là Miura và các học trò mang vé về Việt Nam thật. Nhưng quá trình giành vé lại xuất hiện trận đấu tử thủ và thua U23 Nhật Bản 0-2.

Khi những học trò tại ĐTQG như Nguyễn Huy Hùng, Ngô Hoàng Thịnh hay Mạc Hồng Quân không góp mặt, Toshiya Miura đối mặt với một bài toán đầy sức ép từ truyền thông: nhóm cầu thủ của CLB Hoàng Anh Gia Lai (HAGL).

“Mệnh thủy” của Graechen

Graechen

Ảnh: Thể thao & Văn hóa

Kể từ thời điểm mới chỉ 16-17 tuổi, nhóm cầu thủ trưởng thành từ lò đào tạo Hoàng Anh Gia Lai – Arsenal JMG đã được nhiều tờ báo mô tả như “tương lai của bóng đá Việt”. Việc 4 trong số này được mời sang đội trẻ của Arsenal tập luyện một thời gian ngắn cũng khiến cho truyền thông sôi sục. Nguyễn Tuấn Anh thậm chí đã nhận được lời khen từ Arsene Wenger trứ danh trước khi Olympiakos tỏ ý muốn chiêu mộ.

Báo chí thể thao tại Việt Nam lâu nay đã như một vạc dầu nóng bỏng kể từ thời điểm nhóm cầu thủ này của HAGL xuất hiện. Nhờ sự ảnh hưởng của bầu Đức, họ “trở thành” đội tuyển U19 Việt Nam vào năm 2013. Toàn bộ cầu thủ được học viện HAGL-Arsenal JMG cho “ra lò”, bổ sung thêm vài cái tên từ những nơi khác trên khắp cả nước, đại diện cho Việt Nam tham gia hàng loạt giải trẻ cấp khu vực và châu lục. Thậm chí, người dẫn dắt ĐT U19 Việt Nam này là ông Guillaume Graechen, người phụ trách đào tạo trẻ của chính HAGL-Arsenal JMG.

Nhiều yếu tố khác nhau đã khiến cho họ trở thành thỏi nam châm bất tử của cánh báo giới. Điều quan trọng là họ đã được khắc tả như một tập thể “Arsenal Đông Nam Á” với lối chơi kỹ thuật, hào hoa, đẹp mắt. Graechen cho phép các học trò thi đấu mềm mại và cởi mở.

Dưới sự dẫn dắt của HLV người Pháp, lứa U19 này về nhì ở hai giải đấu đáng chú ý là U19 Đông Nam Á và Cúp Hassanal Bolkiah. Ở giải vô địch U19 châu Á, họ nằm cùng bảng với U19 Nhật Bản, U19 Hàn Quốc và U19 Trung Quốc, kết quả là bị loại mà chỉ giành một điểm.

Chất như cục đất

Ảnh: Minh Tú/Thanh Niên

Ảnh: Minh Tú/Thanh Niên

Nếu coi cách HLV Graechen sắp xếp cho học trò thi đấu là “thủy” thì phương pháp của HLV Miura đích thị là “thổ”.

Dẫn dắt ĐTQG Việt Nam và U23 Việt Nam, ông Miura gây ấn tượng với hai điều. Thứ nhất, ông “chỉ” chủ yếu sử dụng sơ đồ 4-4-2 rất cơ bản, không hề có điều gì phức tạp (rất ít khi ông thay đổi sơ đồ). Thứ hai, ông yêu cầu rất cao ở cách học trò về yếu tố thể lực.

Miura từng khẳng định rằng cầu thủ Việt Nam “có trình độ kỹ thuật cá nhân tương đương cầu thủ Nhật”. Thế nên, khi ông luôn “nhồi” thể lực mạnh mẽ cho những tuyển thủ quốc gia, chúng ta đã có thể thấy rõ điểm yếu của cầu thủ Việt là ở đâu.

Miura cũng áp dụng một cách vận hành chiến thuật rất cổ điển: trực diện, tốc độ cao và ít xử lý rườm rà.

Khi có bóng trong chân, các cầu thủ tuyến dưới của Việt Nam buộc phải thực hiện những đường chuyền hướng về phía trước. Hàng tiền vệ phải xử lý thật ít chạm, như chính ông từng khẳng định. Duy chỉ có các tiền đạo là thực sự được chơi nhiều chạm hơn so với các vị trí khác, nhưng cũng đã là rất ít (nếu nhìn vào giải đấu trong nước).

Khi không có bóng, Việt Nam buộc phải rút về dàn ra những hàng ngang với cự ly rất hẹp, chỉ từ 25 đến 30 mét, chỉ bắt đầu pressing tranh chấp khi bóng lăn trên phần sân nhà.

Các chi tiết trên dẫn đến những điểm sau. Thứ nhất, Việt Nam luôn là một khối phòng thủ khu vực chắc chắn, dễ dàng bọc lót nhờ khoảng cách gần nhau. Thứ hai, đối thủ thường bị hút lên phía trên do cầm bóng nhiều, qua đó để hở ra nhiều khoảng trống sau lưng hơn. Thứ ba, chính vì đối thủ lộ khoảng trống, nên những đường bóng trực diện và tốc độ sẽ là hoàn hảo để phản công nhanh và ghi bàn.

Tóm lại, về cơ bản, đây là cách chơi phòng ngự – phản công rất cơ bản. Những ai từng theo dõi Atletico Madrid sẽ thấy một hình ảnh rất quen thuộc tương tự.

Miura vì thế cũng ưa dùng những tiền vệ trung tâm có lối chơi cơ bản và chắc chắn. Lê Tấn Tài – đội trưởng ĐTQG, một trong những cầu thủ hay nhất cả nước – đã phải ngồi dự bị cho cặp Huy Hùng – Hoàng Thịnh ở AFF Suzuki Cup 2014.

Các tiền vệ biên, ngược lại, phải có nền tảng thể lực rất tốt vì yêu cầu lui về phòng thủ khu vực chặt chẽ. Người ta nói nhiều tới trường hợp của Võ Huy Toàn dưới bàn tay Miura. Nhưng có lẽ đó chỉ là bởi Toàn được triệu tập nhiều và đã ghi 2 bàn khi gặp các đội tuyển của Malaysia. Trường hợp tiêu biểu phải kể để Vũ Minh Tuấn – thể lực cực tốt, tốc độ, chơi ít chạm và dứt khoát trong những quyết định chuyền hoặc dứt điểm.

Nhiều người cho rằng Miura không thích các cầu thủ thi đấu rườm ra, rê dắt kỹ thuật. Trên thực tế, đây là nhận định sai lầm. Phạm Thành Lương, Nguyễn Văn Quyết hay Lê Công Vinh vẫn thường xuyên rê dắt khi có bóng. Ở đẳng cấp trời Âu, Diego Simeone cũng thường xuyên ưa dùng những Arda Turan, Antoine Griezmann. Có lẽ, sự khác biệt nằm ở việc liệu pha rê dắt đó có hiệu quả hay không, hay sẽ làm mất nhịp tấn công nhanh của đội?

Nguyễn Công Phượng có lẽ là biểu hiện sinh động nhất. Dưới các đội do Graechen dẫn dắt, Phượng thường xuyên cầm bóng xử lý nhiều chạm, rê dắt có phần quẩn và làm đánh mất nhịp độ tấn công chung. Khi vào tay Miura, Phượng vẫn thường xuyên xử lý kỹ thuật, nhưng số chạm đã ít hơn và tốc độ tấn công của cả tập thể luôn được giữ ở mức độ cao.

Và cũng nhiều người cho rằng Miura yêu cầu học trò đá bóng dài quá nhiều. Thực chất, đây là vấn đề chịu ảnh hưởng của yếu tố tốc độ tấn công. Một đường chuyền ngắn sẽ dễ bị cắt hơn, phải chuyền ngang, chéo nhiều hơn và thời gian nhiều khả năng sẽ dài hơn. Trong khi đó một cú phất dài sẽ đảm bảo được tốc độ cao nhất, không lo bị cản giữa chừng như dưới đất. Và đây cũng chỉ là một ví dụ – hãy nhìn sự hài hòa của độ bổng, sệt khi Thành Lương thi đấu. Vấn đề không phải bóng bổng hay bóng sệt. Vấn đề là tốc độ.

Tất cả những yếu tố trên đã nói lên điều gì?

Tính cách Nhật Bản

Honda, Nagatomo - Japan Times

Ảnh: Japan Times

Phần lớn người Việt Nam sống và làm việc trên đất nước mặt trời mọc đều nhận định rằng ông Miura là hình ảnh của một người Nhật điển hình ở cơ quan, khi đang làm việc: hơi nhút nhát nhưng quyết đoán, điềm đạm và tự tin, kiểu mẫu và mực thước.

Đó là thứ tính cách mà Nhật Bản hình thành từ những cuộc khai trí trứ danh dưới thời Thiên hoàng Minh Trị. Nhóm các nhà cải cách Minh Trị bấy giờ đã gửi gắm hơn một trăm người đi khắp các châu lục để đi tìm văn minh mang về cho quê hương. Từ đó, họ học được sự thực dụng đến 100% của người Đức và thứ văn hóa đoàn kết kỷ luật ở nơi làm việc của các tập đoàn Anh Quốc.

Điều đó thể hiện một cách rõ ràng trong thể thao Nhật nói chung và bóng đá Nhật nói riêng. Triết lý bóng đá của người Nhật không hề khó hiểu. Với các cầu thủ Nhật, thể lực là yếu tố tiên quyết, bởi nó bù trừ cho điểm yếu thể hình. Sau đó là sự hiệu quả và đa năng. Hãy nghĩ tới Makoto Hasebe, người giữ băng đội trưởng của Nhật trong thế hệ vô địch châu Á năm 2011. Hasebe có thể chơi ở gần như mọi vị trí trên sân, trừ tiền đạo và thủ môn. Nền tảng thể lực bất tận cùng kỹ thuật cơ bản chắc chắn khiến anh trở thành một quân bài vô cùng quí giá cho mọi HLV. Và hãy tạm thời bỏ qua chi tiết về tính cách Samurai trong Hasebe.

Keisuke Honda, cầu thủ Nhật được yêu quí nhất trong nước hiện nay, có lẽ chính là hình ảnh không thể phù hợp hơn cho “tính cách Nhật” trong bóng đá. Honda không có nhiều phổi như Hasebe, thiên về kỹ thuật nhiều hơn. Anh được biết đến như một tiền vệ toàn diện, có thể thi đấu ở gần như mọi vai trò HLV giao phó. Honda thường xuyên chơi ở những vị trí trái sở trường, từ đá lùi, đá tiền đạo cho đến chạy cánh. Sự hi sinh cái tôi cá nhân này có thể tìm thấy ở mọi cầu thủ Nhật.

Ngoài ra, Honda còn được biết tới như một chân sút phạt cừ khôi. Đây không phải thứ kỹ năng mà người ta có được chỉ vì… trời cho. Bất kỳ cầu thủ đá phạt giỏi nào cũng sẽ nói với bạn rằng anh ta luyện tập nhiều ra sao. Với Honda, sự chăm chỉ tập luyện đã thể hiện đơn giản nhất qua điều này, chứ chưa cần nhắc tới nhận xét của các HLV.

Dĩ nhiên, ở đâu cũng có người này, người kia. ĐTQG Nhật có thể tràn ngập những Hasebe, Honda, Yuto Nagatomo, Atsuto Uchida… và cũng “bỗng nhiên” có một Shinji Kagawa hơi lệch khỏi công thức “tính cách Nhật” nói trên. Đó là điều rất đơn giản, giống như giữa một rừng cầu thủ kỹ thuật của Brazil thì sẽ có một Gilberto Silva vậy.

Nếu đã nghiên cứu về chiến thuật bóng đá, hẳn bạn cũng hiểu rằng một hệ thống lằng nhằng thì sẽ cần nhiều cầu thủ đặc biệt. Một hệ thống đơn giản, tự do, dàn quân rộng rãi sẽ cần nhiều cầu thủ đỉnh cao. Còn khi những cầu thủ của mình không đặc biệt, không phải ở đỉnh cao thế giới, sẽ cần một sự kỷ luật, cơ bản và chắc chắn.

Bạn đã nhận ra ý tưởng đằng sau thành công của Nhật Bản, của Atletico Madrid? Rất đơn giản. Họ không cần những cá nhân xuất sắc nhất, mà chỉ cần một tập thể gắn kết nhất, kỷ luật nhất, thực dụng một cách đơn giản nhất.

Những gì Toshiya Miura đã và đang làm rõ ràng đậm đặc nét tính cách Nhật Bản ấy. ĐTQG Việt Nam dự AFF Suzuki Cup 2014 có lẽ chính là hình ảnh tiêu biểu cho phong cách huấn luyện của ông.

Vĩ thanh

Ảnh: VTC

Ảnh: VTC

Người Nhật và người Việt có nhiều điểm tương đồng về thể hình. Nói vui thì, Nhật thậm chí còn ít chân rê dắt “dị” như Thành Lương, Văn Quyết. Nhưng Nhật lại thành công hơn? Đâu là lý do?

Nhìn rộng ra, điều gì khiến chúng ta thua thiệt người Nhật về nền kinh tế? Phải chăng đó là tính kỷ luật và gắn kết nơi làm việc? Một người Nhật đến cơ quan lúc 7h30, làm việc đến 11h30, nghỉ trưa đến 13h và làm việc tiếp đến 17h. Một người Việt đến cơ quan lúc 8h30, cà phê đến 9h30, ngồi xuống bàn nhậu trưa lúc 10h30, bắt đầu ca chiều lúc 14h và đi đón con lúc 16h. Ái chà.

Chúng ta không nên bắt chước người Nhật ở điểm làm việc như những cỗ máy, mỗi ngày báo đăng vài chục người tự tử vì áp lực. Nhưng chúng ta cũng nên học người Nhật ở kỷ cương lao động và sự nghiêm túc trong công việc.

Toshiya Miura đang làm tốt với những công việc ngắn hạn cùng các ĐTQG. Nhưng muốn bóng đá nước ta vươn tới tầm bóng đá Nhật, sẽ cần nhiều hơn là một ông Miura.

Người Nhật phát triển bóng đá với trọng tâm phần “rễ” là học đường. Phần “ngọn”, họ đặt tầm nhìn 100 năm (muốn đạt 100 CLB chuyên nghiệp trong hệ thống giải J.League vào năm 2092). Còn người Việt Nam? Có lẽ không thể là một vài học viện cho phần rễ. Cũng không nên là trận gặp Thái Lan tiếp theo hoặc SEA Games sắp tới cho phần ngọn. Mà thực ra, chúng ta không hề có ý tưởng cụ thể nào, cả cho rễ lẫn cho ngọn.

Chúng ta có thể được Nhật Bản giới thiệu một anh kỹ sư Nhật. Anh ta có thể uốn nắn những vật liệu còn non về chất lượng (so với quê hương anh ta) thành một công trình. Còn đám đông hàng trà đá vỉa hè… họ đang làm gì?

BÌNH LUẬN

TÁC GIẢ
Dũng Lê
153 bài viết
“Cruyffian.”
Phát bóng lên ^