Làm sao để trở thành một bình luận viên

bởi 4231.vn ·

Bài viết được bình luận viên (BLV) Đức Huy của Thể thao TV dịch từ bài viết trên FourFourTwo của Chris Flanagan

*****

Đây là lần đầu tiên FourFourTwo bình luận một trận bóng đá, và tâm trí của chúng tôi hoàn toàn trống rỗng. Tom Rennie đã hướng dẫn chúng tôi trong một buổi thử việc ở trường quay của talkSPORT, ngay gần ga Waterloo ở trung tâm London. Anh ấy bắt đầu với vai trò bình luận viên quen thuộc, còn chúng tôi làm công việc tổng kết. Chúng tôi hi vọng đó có thể là những ngôn từ đầu tiên cho một sự nghiệp lẫy lừng trong nghề bình luận.

Chỉ trong vài năm ngắn ngủi, chúng tôi có thể làm trực tiếp trận chung kết World Cup ấy chứ. Phần tổng kết của chúng tôi thật ngắn gọn, thực ra là quá ngắn gọn. Khi bình luận lại một trận đấu hồi tháng 5 của Hull City với Arsenal, chúng tôi chỉ tham gia khi trận đấu đã diễn ra gần nửa giờ. Tỉ số vẫn là 0-0, và Tom hỏi chúng tôi thấy ấn tượng ra sau về cách một ứng viên xuống hạng như Hull ngăn chặn nỗ lực tìm kiếm bàn mở tỉ số của Arsenal.

“Rất ấn tượng”, chúng tôi khẳng định đầy hào hứng, trước khi nhận ra rằng mình cần phải tiếp nối với một vài ý kiến của riêng mình, và cần phải làm điều đó thật nhanh. “Hull thực sự rất cần điểm, và tôi nghĩ…” Đã không có phần kết cho câu nói ấy. Chúng tôi không chắc chắn về những gì mình nghĩ. Một phần là bởi chúng tôi không thực sự xem diễn biến trong 30 phút đầu trận, và một phần là bởi chúng tôi nhanh chóng nhận ra rằng bình luận không dễ như chúng tôi tưởng.

“Đây không đơn giản chỉ là chuyện bạn có mặt và được trả tiền để xem một trận đấu bóng đá”, đồng nghiệp của Tom ở talkSPORT là Jim Proudfoot lý giải sau đó. “Đây là một công việc tuyệt vời, và bạn rất muốn được đi làm. Tôi rất trân trọng thực tế là tôi rất may mắn được làm công việc này. Nhưng nó đòi hỏi nhiều hơn nhiều so với những gì mọi người nghĩ.”

Mọi thứ dễ dàng hơn cho FourFourTwo khi chúng tôi đổi vai trò với Tom, và Arsenal giờ đã dẫn 2-0. Chúng tôi làm nhiệm vụ tường thuật, còn anh ấy là người bình luận. Giờ đây chúng tôi đã có được nền tảng để triển khai: với tư cách bình luận viên dẫn dắt (lead commentator – ND), chúng tôi miêu tả những gì đang xảy ra trên sân.

"I think... therefore I am?"(Ảnh: FourFourTwo)

“I think… therefore I am?”(Ảnh: FourFourTwo)

Nhưng nó vẫn không hề dễ dàng. Đột nhiên những cầu thủ mà chúng tôi theo dõi nhiều năm, thậm chí từng phỏng vấn, bỗng giống như những kẻ xa lạ khi các diễn biến diễn ra với tốc độ cao. Ai là người có pha tắc bóng đó? Liệu đó có phải James Chesters không? Chúng tôi nói thế – và chúng tôi đã đúng – nhưng sự ngập ngừng trong giọng nói đã cho thấy thực tế rằng, trong một giây, chúng tôi đã không chắc chắn.

Trong những lần khác, chúng tôi cố giữ mọi thứ chung chung, quá chung chung, và những bình luận thiếu lập trường đã được thốt ra. Nếu không làm thế cẩn thận, giọng của chúng tôi sẽ rơi vào “trạng thái bình luận viên” (“commentator mode” – ND), một phiên bản tốt hơn một chút so với chất giọng thực tế của chúng tôi. Chúng tôi tưởng tượng giọng chúng tôi bắt đầu nghe như Bryon Butler trong đoạn băng về trận chung kết World Cup 1986 mà chúng tôi từng say sưa khi còn là những đứa trẻ (“Maradona, anh xoay người như một chú lươn nhỏ”). Thực tế, chúng tôi kém xa như thế.

Là đồng bình luận viên, Tom tuôn là hàng tràng những phân tích chuyên sâu. Sau khi gặp khó khăn với việc lựa chọn ngôn từ của chính mình khi làm phần bình luận (summarising – ND) vài phút trước đó, chúng tôi rất ấn tượng. Nhưng từng chút một, chúng tôi bắt đầu trôi chảy hơn một chút. Cho đến khi Arsenal ghi bàn thắng thứ ba, chúng tôi đã có thể miêu tả bàn thắng đó khá suôn sẻ.

“Anh có thể nói sao nghe hào hứng hơn nữa”, Tom cười. Thôi nào, công bằng mà nói, bàn thắng đó đã diễn ra từ 5 tháng trước rồi…

Được rồi, chúng tôi không tạo ra được những phút bình luận tốt nhất mà thế giới đã được nghe. Viết mới là nghề của chúng tôi, nhưng chúng tôi cũng chẳng vui vẻ gì khi làm không tốt cả. Hãy tưởng tượng chúng tôi sẽ tận hưởng chuyện này nhiều đến thế nào nếu như chúng tôi giỏi về nó? “Khi bạn hoàn tất một trận đấu lớn và bạn làm nó xuất sắc, khi có một bàn thắng quan trọng và bạn diễn đạt nó tốt, bạn sẽ thấy cực kì thỏa mãn”, Proudfoot chia sẻ, trước khi cho chúng tôi vài lời khuyên về cách để làm một BLV bóng đá đúng đắn…

Đừng lo lắng, hãy sẵn sàng (Don’t have nightmares, be prepared)

“Bạn phải bắt tay vào việc với tư tưởng rằng đây sẽ là 1 công việc khá nặng nhọc”, Proudfoot nói, “Tôi mất khoảng 7 đến 8 tiếng chuẩn bị cho mỗi trận đấu, phần lớn là thời gian trên internet. Tôi đọc những bài viết preview nhiều nhất có thể để tìm ra các câu chuyện. Đó là cách các BLV Mỹ làm việc đó, họ sẽ có 1 buổi họp của đội sản xuất, họ sẽ thảo luận về các chủ đề trong từng trận đấu. Khi vào trận, tôi có hai tờ giấy trước mặt. Một với tất cả tên của những cầu thủ có thể thi đấu, và một chút thông tin chi tiết về từng người.

“Chủ đích của tôi là tôi sẽ không nói 80 hay 90% những gì được viết xuống. Nếu tôi nói hết toàn bộ, nó sẽ là một phần bình luận rời rạc với quá nhiều những thống kê. Nhưng nếu bạn không biết trước những gì có thể có liên quan, bạn sẽ cần có tất cả mọi thông tin. Trên tờ giấy còn lại, nửa trên là những thông tin về mỗi đội, và nửa dưới được để trắng. Đó là nơi tôi sẽ viết đội hình của hai đội, tên người ghi bàn và các cầu thủ dự bị.

Việc chuẩn bị giấy tờ cũng rất quan trọng (Ảnh: FourFourTwo)

Việc chuẩn bị giấy tờ cũng rất quan trọng (Ảnh: FourFourTwo)

“Đôi khi để chuẩn bị, tôi sẽ xem lại trận đấu trước đó trên TV. Mới đây, tôi làm một trận của Ipswich và tôi chưa từng xem họ thi đấu trong mùa giải này, vì thế tôi xem một trận đấu của họ, được trực tiếp trên Sky. Đó là một bài học về nhận biết, để có thể thấy một cầu thủ và nhận diện được anh ta. Các trận đấu ở cúp châu Âu có thể rất khó khăn bởi nhiều khi bạn sẽ gặp một đội bóng mà bạn chưa từng xem họ thi đấu bao giờ. Nhưng nếu bạn biết được một đội, bạn có thể nhận diện đội còn lại khá nhanh chóng.

“Nếu bạn không biết cả hai đội, cho đến giữa giờ, bạn cũng vẫn không thể biết hết được, bởi có quá nhiều thứ bạn cần phải tiếp nhận. Rất nhiều người hay mơ về công việc, và một trong những ác mộng tồi tệ nhất của tôi là thức dậy và không có danh sách thi đấu (team-sheet – ND), không biết cầu thủ này là ai, thiết bị của tôi không hoạt động, hoặc bị quăng lên sóng trực tiếp và làm thay ca cho người khác. Tôi mơ vậy mỗi tháng hai-ba lần!”

Hãy nhớ chăm sóc ISDN box của bạn (Ảnh: FourFourTwo)

Hãy nhớ chăm sóc ISDN box của bạn (Ảnh: FourFourTwo)

Vẽ một bức tranh cho người nghe (Paint a picture for the listener)

“Nếu làm trên radio, công việc chính mà bạn phải làm đó là đảm bảo cung cấp được những miêu tả chính xác nhất về những gì đang diễn ra”, Proudfoot giải thích, “điều quan trọng nhất mà người nghe muốn biết – bởi vì mọi người chuyển kênh liên tục – là tỉ số đang là bao nhiêu và trái bóng đang ở đâu. Ngoài ra với đài phát thanh thương mại, chúng tôi phải nhắc mọi người về việc họ đang nghe kênh nào. Cứ mỗi vài phút, bạn phải nhắc mọi người tỉ số là bao nhiều và nói kèm: ‘Các bạn đang nghe talkSPORT’.

“Chìa khóa thành công là cung cấp những miêu tả nhanh và chính xác nhất về những gì bạn có thể thấy. Nếu trái bóng đang ở phần sân tấn công (final third – ND), bạn sẽ nói về những gì bạn thấy – trái bóng ở đâu, liệu nó sẽ được đưa vào vòng cấm như thế nào. Vấn đề không chỉ là đọc tên nữa, bạn phải cố gắng vẽ ra một bức tranh trong đầu người nghe về những gì đang diễn ra.

“Nếu bóng đang ở giữa sân, bạn có thể nói về những chuyện khác. Bạn vẫn phải để mắt đến những gì đang diễn ra, nhưng bạn có thể đưa người đang bình luận với bạn vào cuộc để phân tích hay đưa ra các thống kê thú vị.

tlksprt_0103

Proudfoot nói rằng bình luận trên TV và trên radio đòi hỏi những kĩ năng khác nhau (Ảnh: FourFourTwo)

“Rất khó để có sự cân bằng đúng giữa việc kể câu chuyện trận đấu, đưa nó vào đúng ngữ cảnh (contextualising it – ND) và miêu tả chính xác những gì đang diễn ra. Không gì tệ hơn nếu bạn ngồi nghe và thấy tôi lảm nhảm về một thống kê rằng đây là lần thứ 29 trong 40 năm qua, một đội bóng được phạt góc ở phút thứ 3 của trận đấu, và bạn nghe thấy tiếng hò reo vang rền từ khán đài. Bạn sẽ tự hỏi ‘Chuyện gì đã xảy ra vậy? Hãy cho tôi biết cái gì đang diễn ra!’

“Nếu bạn không chắc chắn về người đang có bóng ở một thời điểm cụ thể, trên radio bạn không cần phải nói về điều đó. Bạn có thể nói về thứ khác. Nếu tôi nói anh ấy chuyền bóng cho Kouyate, và bạn đang nghe trên xe hơi, thì có nghĩa là anh ấy chuyền bóng cho Kouyate. Anh ấy có thể không làm thế, anh ấy có thể chuyền bóng cho ai đó khác…

“Trên radio, bạn không cần phải tự trách mình cho mỗi sai lầm mà bạn mắc phải, nhưng nếu bạn nói sai tên người ghi bàn, thì bạn nên tự vả vào mặt. Tin tôi đi, đó là một điều rất tồi tệ.”

Ghi lại khoảnh khắc (Capture the moment)

Ở Nam Mỹ, bình luận một bàn thắng rất đơn giản. Chỉ cần hô ‘Goalllllllll’ cho tới khi bạn hết hơi và mọi người đều vui vẻ. Ở Anh, mọi thứ hơi khác.

“Ở đây, bạn không thể diễn tả mọi bàn thắng giống như nhau”, Proudfoot nói. “Nếu bạn bình luận về một bàn thắng giúp Anh vô địch World Cup, nó sẽ là thứ được phát đi phát lại trong nhiều năm. Bạn không thể chỉ hò hét ‘Goal!’ trong 20 giây, bởi như thế là không đủ cho khoảnh khắc trọng đại ấy.

“Hãy cố gắng truyền tải sự hào hứng, và đảm bảo rằng những gì bạn nói vẫn đủ khôn ngoan. Một trong những khoảnh khắc tuyệt vời nhất của bình luận là khi Manchester City giành chức vô địch giải đấu, và Martin Tyler hét vang ‘Aguerooo!’. Nó thật hoàn hảo, bởi anh ấy đã thể hiện được cảm xúc, sự kịch tính tột đỉnh trong chất giọng của mình, rồi anh ấy nói ‘Tôi thề là các bạn sẽ không bao giờ thấy khoảnh khắc nào khác như vậy’. Trong chưa đầy 15 từ, anh ấy đã hoàn toàn chiếm trọn khoảnh khắc (“completely nailed the moment”).

“Khi tôi lớn tuổi hơn, tôi học được cách không vội vàng tỏ ra quá hào hứng. Tôi nhớ khi làm một trận đấu của Anh ở Euro 2004 với Bồ Đào Nha. Khi Michael Owen ghi bàn thắng sớm, tôi đã hoàn toàn bùng nổ. Sau đó có người hỏi tôi: ‘Anh sẽ làm thế nào nếu ĐT Anh ghi bàn thắng thứ hai? Anh chẳng để lại đường lùi nào cho mình’. Khi tôi mới bắt đầu làm một BLV, tôi nghĩ mình đã làm tốt, nhưng tôi rất ghét khi nghe lại những trận đấu đầu tiên tôi làm giữa thập niên 90s. Tôi làm việc cho một đài phát thanh địa phương ở Manchester vào năm United giành cú ăn 3. Tôi đã nghe vài phần bình luận, và nó đã hoàn toàn quá đà, với rất nhiều lời cường điệu.”

Đừng lên kịch bản cho mình (Don’t script your lines)

“Tôi không nghĩ bạn có thể quyết định những gì mà bạn sẽ nói trước trận đấu”, Proudfoot nói. “Phải, hãy nghĩ xem nếu một đội bóng nào đó ghi bàn, sẽ có điều gì liên quan với họ? Nhưng đừng viết ra ‘đây là những gì tôi sẽ nói nếu cầu thủ này ghi bàn’, bạn sẽ bị phát hiện. Khán giả là những người rất am tường bóng đá, và họ sẽ nhìn thấu bạn.”

Thích ứng phong cách của bạn với truyền hình (Adapt your style for television)

“Khác biệt quan trọng nhất giữa radio và TV là trên radio, bạn phải kể cho mọi người trái bóng ở đâu và mô tả vài chi tiết về những gì đang diễn ra”, Proudfoot lý giải. “Trên TV, bạn không thể làm thế, bởi mọi người có thể nhìn thấy. Vì thế cũng không có chỗ cho những sai lầm. Nếu bạn làm gì đó sai, mọi người có thể thấy điều đó.”

“Bạn phải tìm cách mô tả diễn biến mà không nói ‘bóng đã được chuyền cho anh ấy’, nhưng nếu làm thế (Mô tả mà ko nói trực tiếp – ND) trên radio thì nó lại thành quá chung chung.

“Không nhiều người làm công việc này trên cả radio và TV. Sam Matterface bình luận rất nhiều trên truyền hình cho ITV, và cũng làm phát thanh cho talkSPORT, và anh ấy có thể hoán chuyển giữa hai công việc hoàn hảo, nhưng đó không phải là điều dễ dàng bởi có những sự khác biệt rõ ràng. Bạn không thể làm bình luyện kiểu truyền hình trên radio hay ngược lại, nó sẽ không hiệu quả.”

Ảnh: FourFourTwo

Matterface (phá xa bên phải) để cho Collymore tự do bình luận (Ảnh: FourFourTwo)

Tận dụng người bình luận cùng với bạn (Make good use of your co-commentator)

“Nếu có một quãng nghỉ trong trận đấu, tôi muốn người đồng bình luận của tôi vào cuộc và nói gì đó”, Proudfoot nói. “Những gì anh ấy làm là lí giải vì sao những diễn biến trên sân lại xảy ra như vậy.

“Những người bình luận tốt nhất (Best summarisers – ND) có thể mổ xẻ từng phân đoạn của trận đấu mà họ chỉ vừa mới nhìn thấy, và nói rõ vì sao điều gì đó lại diễn ra. Stan Collymore có thể làm điều đó rất tốt cho chúng tôi.

“Trên TV, mọi thứ đơn giản hơn một chút bởi thường khi có tình huống chiếu lại, người đồng bình luận có thể chiếm sân khấu. Khi đó không phải tình huống chiếu lại, đó sẽ là phần việc của BLV chính, và anh ấy có thể đặt ra những câu hỏi. Sẽ rất thú vị khi bạn nhận ra việc phân chia ai nói vào lúc nào diễn ra khá nhanh chóng.”

Tìm hiểu về cách phát âm (Research pronunciations)

“Mùa này có những nguồn trực tuyến mà chúng ta có thể truy cập, và nghe rất nhiều cầu thủ Premier League đọc tên của chính họ. Premier League luôn làm các video với các cầu thủ đi ra trước phông xanh và bắt chéo tay. Giờ họ còn nói cả tên mình nữa.”

“Nếu là một đội bóng nước ngoài, bạn có thể xem các clip bàn thắng trên Youtube, các nguồn mà mọi người đăng tải cách phát âm tên các cầu thủ. Chúng gần như chính xác hết, dù không phải lúc nào cũng vậy.”

“Nếu bạn vẫn chưa biết, bạn có thể gặp ai đó ở một trận đấu trực tiếp và đừng ngại nói: ‘Tôi xin lỗi nhưng cầu thủ số 72 của Manchester City tên là gì?” Bạn có thể nhận được ba hay bốn câu trả lời, nhưng là bình luận viên, bạn có trách nhiệm đọc tên cầu thủ chính xác nhất có thể.

“Vấn đề xảy ra khi tôi thấy một trung vệ Everton khoác áo ĐT Anh, và đó không phải John Stones. Phil. Họ của anh ta là gì? Ja-gi-el-ka là cách mọi người gọi anh ấy, nhưng không phải cách anh ấy tự gọi tên mình. Anh ấy phát âm nó là Ya-jel-ka.

Nhưng nếu tôi lên sóng trực tiếp và nói Ya-jel-ka sau khi anh ấy đã chơi bóng 15 năm, mọi người sẽ nghĩ tôi đang muốn khoe khoang. Tôi đã trao đổi trường hợp của Phil với các BLV khác ba lần. Chúng ta nên gọi anh ta thế nào? Chúng tôi đều muốn gọi anh ấy là Ya-jel-ka, nhưng người xướng tên ở Everton (Người gọi loa ở trên SVĐ mà khi xem các trận đấu chúng ta thỉnh thoảng vẫn nghe thấy giọng của họ – ND) vẫn gọi anh ấy là Ja-gi-el-ka.

"Chúng ta gọi anh ấy là Phil thôi được không?" (Ảnh: FourFourTwo)

“Chúng ta gọi anh ấy là Phil thôi được không?” (Ảnh: FourFourTwo)

“Freddie Ljungberg là một trường hợp khác. Tên của anh ấy khi phát âm chẳng giống chút nào với cách chúng ta phát âm Ljungberg, nó giống như là Jun-ber-a, nhưng nếu tôi nói thế mọi người sẽ nghĩ Arsenal đã mua về một cầu thủ mới, và có thể tông xe của họ vào đâu đó vì bất ngờ! Trường hợp tệ nhất với tôi – và tôi đã không làm tốt, phải rất buồn thừa nhận như vậy – là trong trận đấu của U21 Hy Lạp với Anh.

“Cầu thủ gây ra rắc rối cho tôi là Sokratis Papastathopoulos. Điều khiến nó tồi tệ hơn nữa là trong đội có một cầu thủ khác tên là Papadopoulos. Papadopoulos and Papastathopoulos. Họ đều chơi trung vệ, và không may là một người lại ghi bàn.

“Bạn thấy một người đánh đầu từ một quả phạt góc, và bạn phải gọi tên anh ấy ngay lập tức. Tôi đã nghĩ rằng: ‘Tôi không tin, anh ấy có thể ghi bàn.”

“Và liệu tôi có thể nói đủ nhanh, với thái độ hào hứng?’ Tôi không nghĩ mình đã làm được. Nhưng tôi nghĩ giờ mình có thể giải quyết được. Tôi chỉ cần gọi anh ta là Sokratis!”

BÌNH LUẬN

TÁC GIẢ
4231.vn
180 bài viết
“”
Phát bóng lên ^