Sự sụp đổ của “Đế chế” Sepp Blatter

bởi Thành Đỗ ·

*Bản dịch từ bài viết của Malcolm Moore và Ralph Atkins trên Financial Times

Trụ sở của FIFA – là một tòa nhà hình chữ nhật tọa lạc trên một ngọn đồi ở Zurich, bao quanh là một hàng rào màu xám khiến nó có dáng vẻ bất khả xâm phạm. Trong nhiều thập kỷ, FIFA – tổ chức bóng đá lớn nhất thế giới cũng mang dáng vẻ bí ẩn giống như chính tòa nhà trung tâm của nó vậy.

Nhưng đến tháng Năm vừa rồi, những mảnh tối bắt đầu lộ ra. Những cuộc điều tra tham nhũng của cả Thụy Sỹ và Mỹ đã châm ngòi cho một cuộc nội chiến – thực tế vẫn diễn ra ngấm ngầm suốt bao năm – và mở ra bí ẩn về việc tổ chức này hoạt động ra sao.

Trong cuộc chiến này, Chủ tịch FIFA đương nhiệm Sepp Blatter và vây cánh rộng lớn của ông đang mất dần quyền điều hành vào tay Giám đốc pháp lý của FIFA và một công ty luật của Mỹ – được thuê về với mục đích khôi phục danh tiếng của FIFA và đảm bảo sự tồn tại của nó – kể cả việc đào bới những bằng chứng mới về những tham nhũng của các quan chức cấp cao.

Trụ sở của FIFA - một khối nhà hình chữ nhật nằm biệt lập với xung quanh (Ảnh: FIFA)

Trụ sở của FIFA – một khối nhà hình chữ nhật nằm biệt lập với xung quanh (Ảnh: FIFA)

FIFA đang đứng trước nguy cơ lớn nhất trong lịch sử tồn tại. Uy tín của tổ chức này đang bị những scandal phá hoại nghiêm trọng, khiến các đối tác mới phải thận trọng tránh xa, làm ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn thu của tổ chức này. Nhưng bên trong nó, hạt giống hy vọng vẫn còn, rằng người thay thế Blatter vào tháng Hai tới sẽ triệt để thay đổi FIFA.

“Kết luận rõ ràng nhất là FIFA sẽ sống sót,” – một thành viên thân cận của FIFA nói. “Thậm chí sẽ còn vút bay.”

Bài báo này dựa trên những thu thập vài tháng qua trong nội bộ tổ chức bóng đá hàng đầu thế giới, bằng cách phỏng vấn các quan chức đương nhiệm của FIFA và những cá nhân có mối quan hệ mật thiết trong những ngày cuối cùng của “triều đại Blatter”. Tất cả các nhân vật này sẽ được giấu tên vì tính nhạy cảm của vấn đề.

Sớm mai thức dậy

Khi biết tin cảnh sát Thụy Sĩ – dưới sự ủy quyền của Bộ Tư pháp Mỹ – tập kích khách sạn Baur au Lac và bắt giữ 7 thành viên của FIFA, thì Sepp Blatter vẫn đang nhâm nhi tách cà phê buổi sáng. Khi đó là vào khoảng 6 giờ sáng thứ Tư, ngày 27 tháng Năm, và Marco Villiger – giám đốc Pháp lý của FIFA – gọi cho Thomas Werlen để nhờ trợ giúp.

Sáu năm trước, Werlen là luật sư dẫn đầu vụ kiện Novartis – một tập đoàn dược phẩm của Thụy Sĩ được biết trong vụ Bộ Tư pháp Mỹ cáo buộc tập đoàn này đã bán trái phép nhiều loại dược phẩm và hối lộ các bác sĩ để họ tư vấn cho người dân sử dụng chúng. Kết quả, Novartis bị phán có tội, phải bồi thường 422,5 triệu USD vào năm 2010. Hai năm sau, Werlen trở thành thành viên của Quinn Emanuel – một công ty luật của Mỹ đặt trụ sở tại Zurich. Và đến năm 2014, ông bắt tay vào việc giám sát các hoạt động của FIFA.

Villiger, người đã có 9 năm công tác tại FIFA, cũng liên hệ với Bill Burck, người từng là luật sư riêng của Tổng thống Mỹ George W. Bush và giờ đang cộng tác với Quinn Emanuel. Burk cũng là một cựu cố vấn luật tại New York, là một trong những nhân vật chính kết nối FIFA với Bộ Tư pháp Mỹ.

Cảnh sát Zurich đột kích khách sạn Baur au Lac lần thứ hai (Ảnh: New York Times)

Cảnh sát Zurich đột kích khách sạn Baur au Lac lần thứ hai (Ảnh: New York Times)

Sau khi cảnh sát Thụy Sỹ bước qua cánh cổng của khách sạn đó, các điều tra viên của phòng công tố cũng lập tức có mặt tại đại bản doanh của FIFA để thực hiện chức trách của mình.

Tuy nhiên vào thời khắc then chốt, đã có sai sót trong chiến dịch đối phó với cuộc khủng hoảng này của FIFA. Theo một số quan chức cấp cao của tổ chức này, việc chọn thời điểm chỉ hai ngày trước khi cuộc bầu cử cho vị trí Chủ tịch diễn ra đã khiến phía Mỹ bị xem là quá lạm quyền.

“Có rất nhiều chuyển động xung quanh biến cố của FIFA” – lời của một người đã ở trong đại bản doanh của FIFA trong nhiều tháng qua. “Với các nhân viên, đó là một cú sốc thực sự. Họ sợ hãi và lo lắng cho một mệnh đề: ‘Chúng ta có thể làm gì để mọi thứ tốt hơn?’ Nhưng với giới chính trị, mọi chuyện hoàn toàn khác. Họ đối mặt với thách thức mà lại không cân nhắc kỹ sự nghiêm trọng của tình hình.”

Ngay cả lúc này, rất nhiều nhân vật chop bu của FIFA vẫn cho rằng “mọi việc rồi sẽ qua”, vẫn nói rằng một người nhân được sự ủng hộ của 25 lãnh đạo cao cấp của FIFA. “Hầu hết các lãnh đạo cao cấp đều từ chối nhìn vào sự thật, chỉ một nhóm nhỏ hiểu điều gì đang diễn ra,” – ông nói.

Hầu hết quan chức FIFA đương nhiệm từ chối nhìn vào sự thật (Ảnh: Telegraph)

Hầu hết quan chức FIFA đương nhiệm từ chối nhìn vào sự thật (Ảnh: Telegraph)

Dù sao, áp lực từ vụ khủng hoảng này cũng đủ lớn để ép Blatter vào đường cùng. Vài ngay sau khi tái đắc cử lần thứ năm, ông ta đã phải tuyên bố sẽ thoái lui và tổ chức một buổi tuyển cử mới.

Rất nhiều người cho rằng đây chỉ là động thái trốn tránh của Blatter, bởi ông lo ngại sẽ bị điều tra nếu còn tại vị. “Điều đó hoàn toàn sai sự thật,” – Blatter trả lời Financial Time. “Quyết định này là có lý do cá nhân, hoàn toàn không phải vì chuyện luật pháp.” Cùng lúc đó, ông gặp Villiger, người đã giải thích vị trí hiện tại của FIFA. Và Blatter đã nói ông sẽ “bảo vệ FIFA”.

Người Mỹ muốn dẹp bỏ FIFA. Bộ Tư pháp Mỹ – đơn vị đã mở cuộc điều tra diện rộng từ ít nhất là 4 năm trước – đã truy tố hàng loạt quan chức FIFA với các tội danh tham nhũng có tổ chức, lợi dụng tổ chức hợp pháp đặt ra các luật lệ nhằm tư lợi cho các tập đoàn mafia. Bộ Tư pháp Mỹ hiện vẫn đang tìm thêm bằng chứng để đưa thêm vài quan chức FIFA có liên đới vào tù.

Nếu Bộ Tư pháp kết tội được FIFA, nguồn tài trợ và các đối tác truyền hình của họ sẽ lập tức cắt đứt liên hệ và tổ chức trung tâm của bóng đá thế giới có nguồn thu lên đến 5,7 tỉ USD trong 4 năm trước khi World Cup 2014 diễn ra – sẽ trở thành lịch sử.

Thế nhưng trong bảng cáo trạng buộc tội FIFA vẫn có những sơ hở. Có không ít người cho rằng FIFA là một “nạn nhân” của giới tội phạm, ở cả Mỹ và Thụy Sĩ. Thậm chí tại Mỹ, tòa án đã liệt FIFA vào danh sách “xem xét là nạn nhân” – và động thái này đã lay động đến mọi tổ chức có khả năng bị thiệt hại bởi những gì sắp diễn ra.

“FIFA có thể là một tổ chức được lập ra để làm điều phi pháp, hoặc cũng có thể là một tổ chức bị các cá nhân lợi dụng để làm điều phi pháp.” – Một nhân vật thân cận với FIFA cho biết.

Sepp Blatter lên tiếng chống lại Bộ Tư pháp Mỹ (Ảnh: Al Jazeera)

Sepp Blatter: “Tôi sẽ bảo vệ FIFA” (Ảnh: Al Jazeera)

Quinn Emanuel đã thuê Teneo – một công ty chuyên về chiến lược truyền thông đã từng tư vấn cho BHP Billiton, Novartis và UBS trong cuộc chiến với các công tố viên Mỹ – tham gia vào vụ FIFA. Nhiệm vụ của họ là đưa hình ảnh tổ chức này trở nên minh bạch hơn, ít dính líu đến chính trị hơn và hợp tác với các điều tra viên – một nhân vật thân cận khác cho biết.

“Kế hoạch này nhận được sự đồng tình của nhiều người,” – một thành viên thân cận cho biết. “Phản ứng của Blatter khi đó là: ‘Chúng ta không có gì phải sợ, chúng ta là nạn nhân.’” Hai thành viên khác có mặt khi đó cho biết hộ không có ấn tượng rằng Blatter đang cố giảm ảnh hưởng của các luật gia.

Tình hình căng thẳng leo cao hơn vào mùa hè, lãnh đạo của FIFA đã quyết định ra mặt chống đối với Quinn Emanuel – khi đó đã tung một đội khoảng 10 luật sư vào vụ án này – và Bộ Tư pháp Mỹ.

Dưới sự bất mãn của nhiều người, ông Blatter tiếp tục lên án vụ điều tra của Mỹ là vì động cơ chính trị.

“Mọi người đều khuyên giải Blatter hết lần này đến lần khác, một cách đầy tôn trọng rằng ông đừng nên ra mặt chống đối với cuộc điều tra làm gì. Họ bảo rằng ông nên tập trung vào bóng đá.” – Một tư vấn viên của Blatter nói.

Ngay cả Lorenz Erni, luật sư riêng của Blatter cũng đề nghị ông nên giữ im lăng, nhưng bên cạnh đó cũng có những người cho rằng ông nên đưa ra thông điệp riêng của mình. Một trong những nhân viên thân cận nhất của ông cho biết các ngân hàng Thụy Sỹ đã nhận được chỉ thị nên “im lặng” khi hợp tác với Mỹ nhưng rốt cuộc họ cũng quyết định mở lời: “Tôi cho rằng ông ấy nên kể ra câu chuyện của mình.”

Jérôme Valcke, Tổng Thư ký của FIFA bị cáo buộc gian lận tiền bán vé tại World Cup (Ảnh: BBC)

Jérôme Valcke, Tổng Thư ký của FIFA bị cáo buộc gian lận tiền bán vé tại World Cup (Ảnh: BBC)

Áp lực tiếp tục gia tang. Jérôme Valcke, Tổng thư ký của FIFA đồng thời cũng là một ứng viên cho vị trí Chủ tịch bị đình chỉ công tác vì bị nghi ngờ gian lận tiền bán vé World Cup. Tháng Tám, nhóm các nhà tài trợ cho FIFA đã tập hợp ở Zurich để họp bàn về tình hình trước mắt. “Họ nói rằng là bên được kế hoạch này ủng hộ, nhưng tại sao đến nay lại không ai kiểm soát vị Chủ tịch này,” một người phát biểu. “Và họ muốn biết cuộc điều tra này sẽ kéo dài trong bao lâu.” Họ được cho biết rằng vấn đề giữa FIFA và Bộ Tư pháp Mỹ sẽ được giải quyết trong vòng một năm nữa, còn phía cảnh sát Thụy Sỹ tin rằng cuộc điều tra này sẽ phải kéo dài từ 5 đến 6 năm.

Tháng Mười, Coca-Cola, McDonald’s, AB InBev và VISA là những tổ chức kêu gọi Blatter lập tức từ chức. Ông bị ép phải rời ghế 6 ngày sau đó, khi các thanh tra Thụy Sỹ cho biết họ đang điều tra khoản hối lộ 2 triệu USD giữa ông và Michel Platini – Chủ tịch UEFA, qua đó chính thức kết thúc triều đại Blatter kéo dài 17 năm trời.

“Không có cái bẫy nào cả, nhưng khi tình hình leo thang, họ cần đảm bảo rằng mọi việc sẽ đâu vào đấy” – theo lời một người thân cận khác của FIFA.

Còn các cá nhân ủng hộ Blatter liên tục chỉ trích Quinn Emanuel và Teneo. “Họ đã điều khiển FIFA. Mọi quyết định đều phải thông qua sự đồng ý của họ.” Một người khác nói, thẳng thừng hơn: “Quinn Emanuel đã đảo chính FIFA thành công.”

Văn phòng của Blatter lập tức được dọn dẹp sạch sẽ. Mọi đồ đạc cá nhân, tranh ảnh và đồ lưu niệm từ khắp nơi trên thế giới đều bị chuyển đi. Sau đó không lâu, mọi nỗ lực của ông nhằm chống đối lại lệnh đình chỉ tham gia các hoạt động bóng đá toàn cầu đều bị từ chối. Không chịu được tình cảnh hiện tại, Blatter đã phải nhập viện vì suy sụp khi chứng kiến “mọi thứ tồn tại trong con tim và khối óc của ông đều tiêu tan.” – trích lời của người đại diện cho Sepp Blatter.

Blatter và Michel Platini đều bị đình chỉ công tác vì bê bối hối lộ (Ảnh: US News)

Blatter và Michel Platini đều bị đình chỉ công tác vì bê bối hối lộ (Ảnh: US News)

Những cuộc điều tra mới

Tháng Bảy, Quinn Emanuel đã tạo ra một văn phòng đặc biệt, chuyên lưu giữ những kết quả điều tra trong vụ FIFA. Sau khi nghiên cứu cả ngàn e-mail, họ đã phát hiện thêm nhiều dấu hiệu tham nhũng khác. Cùng với nỗ lực đào bới các chi tiết này, Quinn Emanuel cũng chuyển toàn bộ thông tin họ có được cho các nhà chức trách Thụy Sỹ.

“Những bằng chứng này đã mở ra hướng điều tra mới,” một thành viên thân cận khác của FIFA nói. “Rất nhiều hành vi mờ ám đã bị giấu kín. 4 năm trước, người ta không thể tìm thấy một dấu vết nào của hành vi tội phạm, nhưng sự thật là các nhân vật chop bu đã khéo léo che giấu chúng.”

Nhưng rồi Bộ Tư pháp Mỹ bắt đầu mất kiên nhẫn trước tác phong chậm chạp của các nhà chức trách Thụy Sỹ. “Họ muốn được thấy kết quả,” – một người nắm rõ tình hình điều tra nói. Tuy nhiên các đơn vị phòng chống tội phạm của Thụy Sỹ không muốn các tổ chức nước ngoài tự tiện mở cuộc điều tra trong lãnh thổ đất nước mình, và thế là “vụ FIFA” trở thành cuộc xích mích giữa các tổ chức điều tra hai nước.

Folco Galli, phát ngôn viên của Bộ Tư pháp Thụy Sỹ – nói biết có một hiệp ước giữa hai quốc gia cho phép phía Mỹ được “trợ giúp pháp lý”, tuy nhiên ông cũng nói thêm rằng: “Chúng tôi đến giờ vẫn chưa tìm ra bằng chứng gì về vấn đề mà các nhà chức trách Mỹ đang lùng sục. Điều này mất khá nhiều thời gian.”

Ban lãnh đạo của FIFA, dẫn đầu bởi Markus Kattner – Tổng thư ký FIFA, đang chuẩn bị kế hoạch làm phai bớt sắc hồng của tương lai tổ chức này. Trong cuộc họp cấp cao vào tháng Mười, Kattner đã trình bày về tình hình doanh thu và chi phí của FIFA hiện tại và cuộc khủng hoảng này đã ảnh hưởng thế nào đến tổ chức.

“Tình hình tồi tệ trong suốt năm qua khiến FIFA buộc phải tìm cách cắt giảm chi phí,” – một thành viên có mặt trong buổi họp cho biết. “Không ai dám đăng ký tài trợ nữa.”

Không có nhà tài trợ mới nào dám làm việc với FIFA (Ảnh: Telegraph)

Không có nhà tài trợ mới nào dám làm việc với FIFA (Ảnh: Telegraph)

Trong kế hoạch tái thiết FIFA, điều quan trọng nhất là tước quyền của Ủy ban điều hành và bổ nhiệm một Giám đốc điều hành kiểm soát chặt chẽ các hoạt động của FIFA. “Tiến trình tái thiết sẽ phải diễn ra dù có vài quốc gia không hề muốn điều đó, bởi điều đó sẽ đánh vào túi tiền của họ. Tuy nhiên FIFA cần phải thay đổi để giữ được nguồn thu nhập, bằng không khi các nhà tài trợ bỏ đi thì họ sẽ mất hết.” – thành viên này cho biết. Rất nhiều người thân cận với FIFA cũng đang dần hiểu rằng một cấu trúc mới đang được hình thành, khi mà FIFA quyết định sẽ rũ bỏ quá khứ, hợp tác với Bộ Tư pháp Mỹ để đổi mới và tiến đến tương lai.

“Ai cũng muốn muốn tổ chức trung tâm của bóng đá thế giới tồn tại và phát triển mà không phải chịu áp lực triền mien của khủng hoảng.” – một cá nhân đã theo dõi vụ việc từ đầu khẳng định. Điều rõ ràng nhất bây giờ là cái tấm thân nặng nề, xám xịt của FIFA cần phải thay đổi và trở nên minh bạch hơn để tồn tại, dù các lãnh đạo sau này của nó có muốn hay không.

BÌNH LUẬN

TÁC GIẢ
Thành Đỗ
48 bài viết
“Quá khứ thường không như ta mong đợi, tương lai thì mơ hồ, vì vậy hãy sống hết mình cho hiện tại.”
Phát bóng lên ^