Bóng đá tấn công là cái gì?

bởi Dũng Lê ·

Bài được tổng hợp, biên dịch, hiệu chỉnh dựa trên gốc là bài báo “The Question: what is attacking football?” của Jonathan Wilson, The Guardian.

Sau trận hòa không bàn thắng giữa Manchester United và West Ham United vào tháng 12/2015, HLV Louis van Gaal khẳng định ông cảm thấy “rất khó hiểu” về việc các cổ động viên Manchester United liên tục đồng thanh hô “tấn công, tấn công”. Lý do là bởi, “chúng tôi là đội tấn công chứ không phải West Ham” – theo lời Van Gaal. Dường như có một sự khác biệt về nhận thức ở đây. Vậy chính xác thì bóng đá tấn công là cái gì?

“Chúng tôi” – Van Gaal tiếp tục nói – “luôn kiểm soát tốt hơn so với đối thủ. Chúng tôi sở hữu rất nhiều thời lượng bóng, kiểm soát bóng để tạo cơ hội chứ không phải kiểm soát bóng để rồi không ghi bàn!”. Xem ra, với Van Gaal, có bóng là tấn công; ông tin rằng bàn thắng sẽ đến từ việc kiểm soát bóng.

Rốt cục, bóng đá tấn công là cái gì, hình hài như thế nào? Nó thể hiện bởi số bàn thắng, số cú dứt điểm, số cơ hội, số quả tạt hay gì nữa? Liệu có cách nào để mô tả chính xác nó?

Thống kê không có ý nghĩa

lucas leiva

Nếu chỉ xét đơn thuần về số lần tắc bóng để suy ra thì Lucas Leiva là một trong những tiền vệ thủ hay nhất châu Âu – Ảnh: Twitter

Việc sở hữu 58% thời lượng dường như không có nhiều ý nghĩa. Trước West Ham, Man United đã có cả thảy 21 cơ hội lập công, nhưng không ai – có thể trừ Van Gaal – nghĩ rằng họ đã chơi “bóng đá tấn công” đẹp mắt. Chỉ có một cơ hội trong số đó đi trúng đích, như vậy ít nhất thì chúng ta có thể kết luận rằng United đã tấn công không hiệu quả. 8 trong số các cú dứt điểm của họ tới từ ngoài vòng cấm địa, 8 cơ hội khác đến từ những pha bóng chết.

Như vậy, cũng có thể kết luận rằng cách United tấn công chưa sắc bén, thể hiện bằng việc chưa tạo ra những cơ hội thực sự ngon ăn nhất (một pha dứt điểm trong vòng cấm chẳng hạn).

Vấn đề này đã tiếp diễn trong một thời gian dài. Ở 5 trận sau khi hòa West Ham, United ghi 4 bàn, mỗi trận đó họ có trung bình tới 21 lần dứt điểm.

Nhưng, ngay cả việc nói về những thống kê, về số cơ hội nguy hiểm dường nhưng cũng không thực sự chính xác. Một cú dứt điểm là kết quả của một pha tấn công. Không thể khẳng định rằng pha tấn công đó là sản phẩm của một thứ bóng đá tấn công chủ động, bởi nó có thể là một tình huống phản công nhanh.

Bản thân số bàn thắng cũng chưa chắc đã là một minh chứng để cho thấy rằng một đội đã chơi bóng đá tấn công. Ngay cả việc nói về những thống kê về số cơ hội nguy hiểm dường nhưng cũng không thực sự chính xác.

Một cú dứt điểm là kết quả của một pha tấn công. Không thể khẳng định rằng pha tấn công đó là sản phẩm của một thứ bóng đá tấn công chủ động, bởi nó có thể là một tình huống phản công nhanh. Chúng ta từng thấy nhiều đội chơi phòng ngự phản công thắng rất đậm (Leicester City chẳng hạn).

Chủ động và bị động

Thomas Muller

Đức 2010 không chủ động cầm bóng nhưng vẫn chủ động về lối chơi – Ảnh: Telegraph

Một cách rất đơn giản để phân chia xu hướng tiếp cận trận đấu của các đội là xẻ thành hai phần: chủ động và bị động, thể hiện trong việc kiểm soát bóng. Nhưng ngay cả phân chia như thế thì cũng có những trường hợp rắc rối khác.

Những ví dụ tiêu biểu có thể kể ra bằng một danh sách dài. Tiêu biểu là ĐT Đức tại World Cup 2010. Họ đã chơi phòng ngự phản công rất tuyệt vời. Điều quan trọng là, Đức thường lùi xuống để dụ đối thủ về phía trước, rồi tấn công nhanh vào những sơ hở đã lộ ra. Việc phòng ngự phản công khi ấy trở thành chủ động. Đức đã chủ động nhường quyền kiểm soát bóng cho đối thủ!

Thế nên, khó có thể gắn việc “cầm nhiều bóng” là chủ động, là bóng đá tấn công.

Từ từ và tốc độ

Bielsa Guardiola - Ảnh All Blue Daze

Lên bóng tốc độ và lên bóng từ từ trong một bức ảnh – Ảnh: Telegraph

Chủ động lùi lại để đón pha tấn công của đối thủ là một cách. Nhưng nhiều đội cũng chủ động dâng lên áp sát thật nhanh. Mục tiêu thực ra đều là phòng thủ và giành lại bóng. Nhưng điều quan trọng nhất là sau khi giành lại bóng rồi thì họ làm gì.

Có hai cách: hoặc là đưa lên từ từ, tiến gần vào khung thành đối thủ dần dần; hoặc là đưa lên càng nhanh và càng trực diện thì càng tốt.

Nhìn vào cảm tình của số đông người hâm mộ, các pha phản công dường như thường tạo ra sự thích thú hơn là tấn công từ từ. Gegenpressing trở thành khái niệm được nói tới rất nhiều, bởi sự hào nhoáng của việc phản công… ngay khi đối thủ có cơ hội phản công. Nhưng trên thực tế, số bàn thắng từ các tình huống phản công đã giảm dần trong thập kỷ qua.

Như vậy, phải chăng phản công giờ đã mất hiệu quả hoặc không còn là xu hướng được các HLV ưa chuộng? “Từ từ” như Van Gaal lại không được coi là “bóng đá tấn công”?

An toàn và rủi ro

Ảnh: Matthew Ashton - AMA/Getty Images

Lối đá của Klopp thường được coi là “bất chấp rủi ro” – Ảnh: Matthew Ashton – AMA/Getty Images

Đặt ở hoàn cảnh các HLV, nếu nghiên cứu các cuốn tự truyện, có thể thấy cách họ mô tả về mong muốn của mình đặt trong lối chơi khá rõ ràng. Rất nhiều HLV nói về khái niệm “an toàn” và “bất chấp rủi ro”.

CĐV Man United thì sẽ luôn nhớ về phong cách điển hình của United: qua người ở hai biên rồi lật cánh để tiền đạo phía trong ghi bàn. Van Gaal thì lại không muốn các cầu thủ chạy cánh cố gắng qua người nếu có từ hai hậu vệ trở lên đang ập vào, vì rủi ro mất bóng rất cao. Khi ấy, ông thường yêu cầu họ chuyền về. Thậm chí không chỉ việc qua người, ngay đến quả tạt bóng cũng bị cho là mang rủi ro bị cắt mất nhiều hơn.

Ngược lại, trong 5 năm trở lại đây, người ta thường nói về việc bóng đá của Dortmund dưới thời Klopp hấp dẫn ra sao, dù họ thường xuyên đưa bóng về phía trước cực kỳ trực diện, bất chấp rủi ro mất bóng.

Vĩ thanh

Chúng ta sẽ có rất nhiều cặp mệnh đề đối xứng để so sánh như phía trên. Nhưng cũng giống như các con số thống kê, mọi thứ đều cần đặt vào hoàn cảnh.

Điểm kết nối tất cả là sự cân bằng, nhưng để đạt được mục tiêu đó, phải có một tư duy thông minh: cách chơi nào lặp lại quá nhiều cũng sẽ dẫn đến việc bị bắt bài. Khi bị bắt bài, từ thế chủ động, đội bóng đó sẽ rơi vào thế bị động.

Chủ động và bị động ở đây không nằm ở độ dài đường chuyền, tốc độ lên bóng, thời lượng kiểm soát hay số lần dứt điểm, mà nằm ở thái độ và ý định tiếp cận cuộc chơi của hai bên.

“Bóng đá tấn công”, sau cùng vẫn là một khái niệm âm u của một thời đại mơ hồ nào đó. Ngày nay, mọi thứ đều cần đặt vào hoàn cảnh.

Rất khó để mô tả cặn kẽ, nhưng sau cùng, bạn biết đó là “bóng đá tấn công” (hay bất kỳ thứ “bóng đá” nào khác) khi bạn nhìn thấy nó, cảm nhận được nó. Chỉ vậy mà thôi.

* * *

Sjaar Swart

Một đội bóng có thể sẽ chơi cực kỳ hấp dẫn với 40% thời lượng bóng và chơi chán ngắt với 60%. Họ cũng có thể ru ngủ khán giả bằng 20 cơ hội trong trận nhưng khiến tất cả hào hứng chỉ bằng 5 cơ hội mà thôi. Vấn đề ở đây dường như không phải là những thống kê hay khái niệm chuyên môn, mà là…. tác dụng tâm lý.

Theo cựu danh thủ Hà Lan Sjaak Swart thì cách xác định đâu là bóng đá tấn công chính là tác dụng tâm lý của nó lên người theo dõi. Một đội bóng có thể sẽ chơi cực kỳ hấp dẫn với 40% thời lượng bóng và chơi chán ngắt với 60%. Họ cũng có thể ru ngủ khán giả bằng 20 cơ hội trong trận nhưng khiến tất cả hào hứng chỉ bằng 5 cơ hội mà thôi.

Từng có gần 600 trận ra sân cho Ajax trong những năm 1956-1973, Swart đã có lần chỉ trích kịch liệt cách chơi bóng của CLB thân quen khi Louis van Gaal dẫn dắt.

Khác với Ajax những năm 1960 của Swart, dưới sự chỉ đạo của Van Gaal, Marc Overmars và Finidi George thường xuyên chuyền về nếu gặp sự truy cản của 2 cầu thủ đối phương trước mắt. Swart nói khi mô tả về các tiền vệ cánh hậu bối tại Ajax Amsterdam vào thập niên 1990:

Tôi không bao giờ chuyền về cho các hậu vệ cả, không bao giờ! Không thể tin được! Nhưng đấy đúng là cái kiểu của Van Gaal. Trận nào cũng buồn ngủ kinh khủng! Trên TV người ta nói là Ajax kiểm soát 70% bóng. Thế thì sao? Đấy không phải bóng đá! Mất hết cả sáng tạo.

Xin nhắc lại, bình luận này của Swart được đưa ra vào thập niên 1990.

* * *

Trong một cuộc tọa đàm vào năm 2014, nhà báo Jonathan Wilson từng nhận được ý kiến thính giả rằng người Anh không chỉ muốn ĐT Anh thắng, mà còn muốn ĐT Anh phải chơi bóng đá tấn công. Wilson hỏi ngược rằng như thế nào là bóng đá tấn công và vị thính giả này trả lời rằng trên sân có nhiều cầu thủ thiên hướng tấn công thì sẽ có bóng đá tấn công.

Wilson trả lời: để tấn công được thì các cầu thủ phải có bóng trong chân. Nếu như không cần nhiều thiên hướng phòng thủ để tấn công (và chiến thắng), vậy thì phải chăng Florentino Perez đã đúng trong cách xây dựng Real Madrid?

BÌNH LUẬN

TÁC GIẢ
Dũng Lê
153 bài viết
“Cruyffian.”
Phát bóng lên ^