FC Midtjylland: Nơi dữ liệu quyết định thành bại

bởi Hai Hoang ·

Bài viết được dịch từ bài viết gốc trên trang The Correspondent của tác giả Michiel de Hoog.

Midtjylland - tensports

Các cầu thủ FC Midtjylland ăn mừng chiến thắng trước Manchester United vào giữa tháng 2/2016 – Ảnh: tensports

Ở CLB tí hon của Đan Mạch là FC Midtjylland, việc phân tích các dữ liệu chính là trái tim trong việc vận hành câu lạc bộ. Dù là tuyển trạch cầu thủ hay đánh giá trận đấu, thì các dữ liệu vẫn phải là điều đầu tiên. Liệu họ có thể trở thành bản sao của đội Oakland A như trong bộ phim nổi tiếng Moneyball?

Thật khó có thể tìm ra một CLB bóng đá nào trên thế giới ở thời điểm hiện tại thú vị hơn FC Midtjylland.

Rasmus Ankersen - The Correspondent

Rasmus Ankersen – Ảnh: The Correspondent

Nếu bạn còn chưa rõ, hãy thử dành ít thời gian để nói chuyện với Rasmus Ankersen, vị chủ tịch 32 tuổi của đội bóng. Sau hai phút, ông sẽ vẽ ra cho bạn những kế hoạch tuyệt vời mà ông dành cho CLB với sự hứng khởi khó có thể che giấu. Sau năm phút, ông sẽ chia sẻ thêm cho bạn những ý tưởng thú vị hơn bất cứ vị giám đốc điều hành nào có thể vạch ra trong suốt cuộc đời. Và sau mười lăm phút, bạn sẽ thấy FC Midtjylland không còn chỉ là CLB bóng đá nữa. Nó còn là phòng thí nghiệm dành cho các vụ phóng thử tên lửa hạt nhân.

Những thử nghiệm — điều mà Ankersen nhấn mạnh trong bài phỏng vấn không ngừng nghỉ dài 80 phút — được đưa ra nhằm kiểm tra xem liệu bạn có thể điều hành một câu lạc bộ bóng đá dựa trên việc phân tích các dữ liệu của trận đấu hay không; rằng bạn có thể dẹp bỏ những quyết định thiếu hợp lý, chủ quan và cảm tính để thay thế bằng những quyết định mang tính khoa học hay không; để từ đó bạn có thể đem đến khả năng cạnh tranh cho một CLB tí hon trước các đối thủ lớn hơn, giàu có hơn.

Ankersen nói:

Chúng tôi không thể chi tiêu mạnh tay như các đối thủ. Chính vì thế chúng tôi phải tư duy hơn họ. Và chúng tôi nghĩ rằng việc phân tích dữ liệu của giải đấu, các đội bóng và các cầu thủ sẽ mang đến lợi thế cho chúng tôi.

Những lời nói này tưởng chừng là thứ vô cùng cơ bản, trong một môn thể thao từng bị tờ New York Times mô tả là “môn thể thao ít dữ liệu nhất”. Định nghĩa này vẫn được cho là đúng tới tận ngày nay, dù một số nhà chuyên môn cho rằng bóng đá đang bước vào thời kỳ “cách mạng dữ liệu”. Chắc chắn, một vài người sẽ liên tưởng tới những bài học trong Moneyball, cuốn sách đã được chuyển thể thành phim nói về CLB bóng chày Oakland Athletics và HLV trưởng của họ là Billy Beane, người giúp CLB vượt qua các đối thủ giàu có hơn nhờ vào ứng dụng việc phân tích các dữ liệu.

Dù vậy, cho đến ngày nay, Ankersen cho biết, các dữ liệu để phân tích vẫn còn đang khá hạn chế, buộc chúng ta phải tiến dần dần thay vì làm một cuộc cách mạng ngay lập tức. Ông cũng nói thêm rằng cho dù đang có nhiều người rất thông minh với những ý tưởng tuyệt vời làm việc tại các CLB lớn, thì họ cũng không có ảnh hưởng thực sự tới những quyết định quan trọng mà đội bóng đưa ra.

Tuy nhiên, điều đó không diễn ra ở Midtjylland. Cuộc cách mạng được thực hiện bắt đầu từ thượng tầng, bởi vị chủ tịch cũng chính là một nhà phân tích.

Đừng hợp lý hóa sự ngẫu nhiên

FC Midtjylland - Ảnh: tvsport3.dk

Ảnh: tvsport3.dk

Ankersen mới chỉ lãnh đạo Midtjylland được 9 tháng, nhưng ông và các nhà phân tích dữ liệu mà ông tuyển dụng đã tạo ảnh hưởng lớn lên CLB Đan Mạch. Các cầu thủ được ký hợp đồng nhờ vào các thuật toán nhận ra họ là những cầu thủ tiềm năng nhưng bị đánh giá chưa đúng mức. Việc đánh giá trận đấu của các huấn luyện viên hiện nay chủ yếu dựa vào các thuật toán mà CLB đang có. Những quả phạt trực tiếp trở thành thứ gì đó giống như một dự án khoa học, với các buổi họp về việc dàn xếp đá phạt diễn ra hàng tháng giữa các cầu thủ, HLV, Ankersen, và các cố vấn từ bên ngoài.

Chiến lược này hết sức thành công, khi FC Midtjylland dẫn đầu giải Superliga với cách biệt 9 điểm so với đại gia FC Copenhagen, và gần như trận nào cũng có một bàn được ghi từ các quả phạt — hiệu suất cao nhất ở châu Âu.

Nhưng đừng vội đánh giá rằng Midtjylland đang thi đấu tốt qua những con số trên. Nếu bạn làm thế, Ankersen sẽ nói rằng bạn đang “hợp lý hóa sự ngẫu nhiên”, một cách lịch sự để gọi bạn là kẻ ngu ngốc.

Thứ nhất, ghi bốn bàn bằng sút phạt trong một trận đấu — điều mà Midtjylland đã làm được ba lần ở mùa giải này — thật ấn tượng, nhưng “không bền vững, vì thành công này phần lớn phụ thuộc vào may mắn”. Thứ hai, tân chủ tịch của CLB đã thề rằng sẽ không bao giờ đánh giá màn trình diễn của đội bóng dựa vào vị trí trên bảng xếp hạng. “Chúng tôi thậm chí có một bản tuyên ngôn”, Ankersen cho biết, “mà ở đó nói rằng các phép tính toán – luôn luôn và trong mọi trường hợp – được dùng để đánh giá màn trình diễn của đội bóng chứ không phải vị trí trên bảng xếp hạng”.

Và ở thời điểm này của mùa giải, như Ankersen mô tả, “bảng xếp hạng thật dối trá”.

Chúng tôi đang là đội bóng chơi hay nhất mùa giải này, nhưng khoảng cách chín điểm không phản ánh đúng sự khác biệt của chúng tôi với Copenhagen. Sự khác biệt là chúng tôi gặp may mắn trong một vài trận đấu, còn họ thì không. Đây là điều tôi luôn nói với các huấn luyện viên: đừng có nghĩ chúng ta giỏi vì chúng ta đang đứng đầu giải đấu. Chúng ta giỏi hay khi các phép toán cho thấy chúng ta giỏi.

Đánh cược với khoa học trong bóng đá

Matthew Benham - Standard

Matthew Benham – Ảnh: Standard

Cuộc thử nghiệm mang tính cách mạng này bắt đầu vào mùa hè năm ngoái, khi cựu nhà đầu tư và nhà cá cược người Anh là Matthew Benham mua một lượng lớn cổ phần của CLB sắp phá sản này. Benham đã làm nên một gia tài bằng việc cá cược nhờ ứng dụng việc phân tích dữ liệu.

Năm 2012, Benham mua lại Brentford, CLB chơi ở giải hạng Nhì nước Anh mà ông là cổ động viên từ khi còn nhỏ, và đã thử xem liệu việc ứng dụng các thuật toán từng giúp ông thành công ở vai trò nhà cá cược có thể giúp ông điều hành đội bóng hay không. Kể từ khi ông lên nắm quyền, Brentford đã thăng hạng lên Championship. Mùa giải này, họ là ứng cử viên nặng ký cho một suất lên chơi ở Premier League.

Nhưng Benham vẫn chưa dừng lại việc mua lại các CLB. Bằng lời khuyên của Ankersen, người ông từng nâng đỡ sau khi đọc được cuốn sách của Ankersen về việc lựa chọn và phát triển các tài năng thể thao là The Gold Mine Effect, Benham đã mua một lượng lớn cổ phần của Midtjylland.

Midtjylland là CLB mà Ankersen nắm rất rõ — đây là nơi mà ông từng chơi bóng ở đội trẻ, cũng như từng trở thành huấn luyện viên sau khi một chấn thương ở trận đấu chuyên nghiệp đầu tiên khiến sự nghiệp cầu thủ của ông bị rút ngắn. Câu lạc bộ này, Ankersen nói với Benham, gồm những con người luôn luôn sẵn sàng với những đổi mới trong cách làm việc.

Matthew Benham và Rasmus Ankersen - Ảnh: Underground Football

Matthew Benham và Rasmus Ankersen – Ảnh: Underground Football

Benham bổ nhiệm Ankersen làm chủ tịch. Ông chủ trẻ này đã có thông điệp rõ ràng với cấp dưới: tất cả những quyết định ngắn hạn cũng như dài hạn sẽ không còn được đưa ra theo cách giống như ngày xưa nữa. Trọng tâm của cách làm việc mới sẽ là những thuật toán về đánh giá đội hình của bóng đá châu Âu, dựa trên mô hình của Benham, điều từng giúp ông chiến thắng các nhà cái và biến ông trở nên giàu có tới mức đủ mua hai câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp.

Ban điều hành của Midtjylland đã phản ứng ra sao ? “Hơi sốc”, Ankersen thừa nhận. Nhưng là con cưng của đội bóng, ông đã thành công trong việc đổi mới những nhân viên với đầu óc cởi mở nhưng vẫn còn hoài nghi theo một cách khá dễ chịu. “Và tất nhiên, nó cũng giúp chỉ ra rằng họ đang thiếu tiền”, ông cười. “Nếu bạn đang túng tiền, bạn sẽ lắng nghe theo người sẽ cho bạn tiền”.

Tuy nhiên, quá trình chuyển giao vẫn chưa kết thúc.

Tôi luôn phải nói với các huấn luyện viên: tin vào thuật toán. Nếu suy nghĩ về bóng đá theo cách này là ngu ngốc, thì Matthew đã không bao giờ có đủ tiền để mua lại chúng tôi, cũng như Brentford.

Tim Sparv, siêu sao không số liệu

Tim Sparv

Tim Sparv – Ảnh: bt.dk

Rất nhiều kế hoạch mà Benham và Ankersen dành cho Midtjylland vẫn còn chưa được thực hiện. “Điều quan trọng nhất là không được làm mọi thứ quá đột ngột”, Ankersen nói. “Bạn chỉ có thể cắn con voi từng miếng một mà thôi.”

Nhưng cách làm việc đầy tính toán mà Midtjylland đang thực hiện đã tạo ảnh hưởng lên khá nhiều quyết định ở trong cũng như ngoài sân cỏ. Một trong số đó là quyết định chiêu mộ tiền vệ phòng ngự người Phần Lan Tim Sparv, người được mua về dựa theo những thuật toán đánh giá CLB cũ của anh.

Ankersen gọi Sparv là “siêu sao không số liệu.” Sparv không đem lại những con số cụ thể như các cầu thủ khác ở vị trí của anh, ví dụ như tỷ lệ đấu tay đôi hay đoạt bóng thành công. Nhưng trong trường hợp của Sparv, chủ tịch của Midtjylland tin rằng đây là một bản hợp đồng tốt.

Chúng tôi có một “số 6” khác là Izzuna, một cầu thủ có vẻ nhỉnh hơn. Anh ấy rất khỏe, rất to cao, luôn có những pha cản phá tuyệt vời. Các HLV đội bạn thường khá lo lắng về anh ấy. Sparv thì thường không nhận được sự để ý như thế, nhưng chúng tôi tin là do khả năng chọn vị trí của anh ấy quá tốt. Anh ấy nhận thấy vấn đề từ khi nó còn chưa diễn ra, thế nên anh ấy không cần tắc bóng hay chạy quá nhiều giống như các tiền vệ khác hay làm.

Sparv lọt vào tầm ngắm của CLB vì thuật toán của Midtjylland đã dựa theo CLB cũ của anh là Greuther Fürth, đang chơi ở giải hạng Nhì của Đức.

Thuật toán của chúng tôi cho thấy rằng Greuther Fürth đủ sức để chơi ở cả giải Ngoại hạng Anh.

Ankersen có thể nói vậy vì thuật toán của Midtjylland sử dụng thứ hạng của tất cả các CLB ở châu Âu nếu như họ cùng chơi ở một giải đấu. Greuther Fürth chưa từng chơi với bất cứ CLB Premier League nào, nhưng họ đã từng thi đấu với HSV Hamburg, đội từng thi đấu với Bayern Munich, là đội bóng tham dự Champions League, thi đấu với Manchester City, đội bóng thi đấu với phần còn lại của Premier League. Nhờ vào hệ thống giải đấu cúp châu Âu, thuật toán này có thể bắc cầu kết quả từ các giải đấu khác nhau và dùng các dữ liệu nâng cao để đánh giá mọi câu lạc bộ ở châu lục này.

Điều này cho phép Midtjylland nhìn xuyên qua được ánh hào quang mà các giải đấu như La Liga hay Premier League phủ lên các câu lạc bộ thi đấu ở các giải đấu này. Ankersen giải thích:

Mọi người thường thấy sự khác biệt lớn giữa Premier League và các giải đấu hạng thấp hơn ở Anh. Chúng tôi nghĩ điều này là không đúng. Có một khoảng cách lớn giữa CLB đứng thứ 7 và CLB đứng thứ 10 ở Premier League, nhưng khoảng cách giữa CLB đứng thứ 10 ở Premier League và ở Championship, hoặc thậm chí là League One, là nhỏ hơn nhiều.

Ngoài ra, nó cũng giúp họ nhận thấy được giá trị thực của CLB đang chơi ở một giải đấu ít hấp dẫn hơn. Thế nên khi Greuther Fürth bất ngờ xuất hiện với thứ hạng cao trong bảng xếp hạng các CLB bóng đá ở châu Âu, Midtjylland liền để ý ngay đến các cầu thủ chơi nhiều trận đấu nhất cho đội bóng, và chịu trách nhiệm chính trong việc giúp cho Fürth có thể chơi giống như một CLB ở Premier League. Đứng đầu danh sách chính là Tim Sparv.

Tuần trước, Ankersen bay tới Tây Ban Nha để gặp một cầu thủ đang chơi cho đội bóng ở Segunda. Dù vậy, theo thuật toán, CLB này chơi giống như một CLB đứng giữa bảng xếp hạng Primera – mạnh hơn nhiều so với vị trí thực của họ ở ngoài đời.

“Và tôi đến đó không phải để xem cậu ta chơi bóng,” Ankersen nói – điều này chỉ làm cho quan điểm của ông về cầu thủ này thêm rối bời thôi, vì ông biết rằng anh ta là một cầu thủ giỏi. “Tôi đến để thuyết phục anh ta tới Đan Mạch.”

Khi tuyển trạch viên không được phép xem trận đấu trực tiếp

FC Midtjylland - baxx

Ảnh: baxx.dk

Đây cũng là một trong những thần chú của CLB Đan Mạch này: đừng tin vào mắt mình. Thực ra, Midtjylland đã đặt ra dấu hỏi về giá trị của việc các tuyển trạch viên đi khắp nơi để xem các trận đấu và đánh giá cầu thủ.

Một trận đấu chả nói lên được điều gì để bạn tuyển trạch. Nếu bạn xây dựng quan điểm về một cầu thủ dựa theo vài trận đấu bạn dự khán, nó sẽ khiến bạn bị mờ mắt. Đó là một điều đơn giản. Chúng tôi tin rằng xem nhiều trận đấu qua băng hình sẽ hiệu quả hơn nhiều.

Ở đây, các tuyển trạch viên có nhiệm vụ khác. Chúng tôi bảo họ: việc của các anh không phải là chỉ ra cho chúng tôi cầu thủ này hay hay không. Chúng tôi đã biết điều đấy rồi. Các tuyển trạch viên phải xem liệu cầu thủ có phù hợp về mặt cá nhân, về mặt tâm lý hay không.

Trong khi cuộc cách mạng về dữ liệu ảnh hưởng rất lớn đến việc tuyển trạch, CLB cũng sẽ làm việc với các cầu thủ đang thuộc biên chế theo một cách khác. Ankersen và Benham đều nghĩ rằng cầu thủ bóng đá có khả năng tập luyện thường xuyên hơn và hiệu quả hơn so với hiện tại.

Ankersen đưa ra môn golf làm ví dụ: “Golf thủ tập phát bóng hàng ngày. Tại sao cầu thủ không thể làm được điều đó?” Vì thế, hiện nay hai cầu thủ ở đội hình chính của Midtjylland đang tập luyện với huấn luyện viên chuyên biệt về mặt dứt điểm.

Trên: Brian Priske, trợ lý HLV của FC Midtjylland. Dưới: Glen Riddersholm, HLV trưởng. - Ảnh: Jan Christensen

Trên: Brian Priske, trợ lý HLV của FC Midtjylland. Dưới: Glen Riddersholm, HLV trưởng. – Ảnh: Jan Christensen

Trong khi hiệu quả của việc huấn luyện này vẫn chưa thực sự rõ ràng, các fan bóng đá ở Đan Mạch đã có thể cảm nhận được hiệu quả của một sự đổi mới khác: khả năng đặc biệt của Midtjylland trong các cú sút phạt trực tiếp. Kể từ khi cặp đôi Benham/Ankersen nắm quyền, sự chú tâm của CLB tới những pha sút phạt đã đem tới cho họ rất nhiều bàn thắng dễ dàng – vì họ nghĩ rằng các cú sút phạt đã không được sử khai thác hiệu quả trong bóng đá trong một thời gian dài.

Các cú sút phạt được đưa ra thảo luận ở các buổi tập và trong các cuộc họp hàng tháng, với Ankersen, các HLV, ba cầu thủ đội một, và thỉnh thoảng có cả một chuyên gia từ bên ngoài làm cố vấn. “Tháng trước, chúng tôi mời một cựu cầu thủ bóng bầu dục Mỹ ở giải NFL tham gia buổi họp.”

Biện pháp này rõ ràng có hiệu quả trên sân bóng. Ở trận đấu vào ngày Chủ nhật gặp Esbjerg, trợ lý HLV Brian Priske—người chịu trách nhiệm về khâu dàn xếp đá phạt—đứng dậy chỉ đạo các cầu thủ mỗi khi Midtjylland bị phạt hoặc được một cú sút phạt có cơ hội chuyển hóa thành bàn, một điều ít khi thấy ở một môn thể thao mà thường chỉ có HLV chính là người đứng lên chỉ đạo.

Pha dàn xếp đá phạt đầu tiên — gồm có cả Tim Sparv chạy quanh hàng rào của Esbjerg giống như anh đang chơi ở vị trí runnerback đằng sau hàng hậu vệ ở giải NFL — không đem đến kết quả do cú sút được thực hiện khá tệ. Pha dàn xếp thứ hai, được thực hiện bởi Morten Duncan Rasmussen đưa Midtjylland dẫn điểm, và giúp nâng tỷ lệ thành bàn của đội bóng của anh lên cao hơn.

CLB bóng đá không-cần-con-người?

Nhờ vào pha sút phạt mở tỷ số, Midtjylland đã giành chiến thắng 3-0. Và năm ngày sau, họ thắng đội xếp thứ ba là Randers FC, với pha sút phạt thành bàn vào phút 88.

CLB chỉ còn cách 6 điểm so với mục tiêu mà họ đề ra nhằm đến được vòng bảng Europa League hoặc Champions League vào các năm tới. Kết hợp với chính sách chuyển nhượng thông minh và chiến dịch marketing tốt hơn, Midtjylland đang hy vọng sẽ cân đối được cán cân thu-chi hơn nữa.

Liệu cách làm việc mới này có thành công ?

Dĩ nhiên là Ankersen tin vào những ý tưởng của ông.

Nhưng chúng tôi sẽ thất bại, chúng tôi sẽ phạm sai lầm. Không có thuật toán nào là hoàn hảo. Nhưng chúng tôi tin rằng thuật toán của chúng tôi rất tốt.

Và nếu như tiếp tục sử dụng nó, Midtjylland hy vọng sẽ mắc ít sai lầm hơn các CLB khác. Họ chỉ hy vọng đánh bại được đối thủ lớn hơn, giàu có hơn ở trong nước, Ankersen nhấn mạnh, bằng việc nghĩ khác so với các CLB khác. Không chỉ là hơi khác, mà phải khác biệt triệt để.

Chúng tôi xây dựng lại đội bóng bằng câu hỏi: một CLB bóng đá sẽ như thế nào nếu như nó không có đôi mắt và đôi tai của con người ? Tất nhiên, nó chỉ ra rằng bạn cần phải có yếu tố con người. Nhưng nếu bạn nói rằng ‘Ồ, nó cần phải có sự kết hợp giữa những con số và cảm quan,’ thì bạn vẫn chưa đủ cấp tiến đề tạo nên sự khác biệt.

BÌNH LUẬN

TÁC GIẢ
Hai Hoang
7 bài viết
“The Perfect 10”
Phát bóng lên ^