Người nhập cư đã ảnh hưởng đến bóng đá Đức như thế nào?

bởi Thành Đỗ ·

Bản dịch từ bài viết “Why Germany wants to look like its soccer team?” của Brian Blickenstaff, đăng trên Pacific&Standards

pacific-standard-logo

***

Buổi chiều ngày 25/6/2008, đội tuyển Đức có trận đấu được xem là dấu mốc quan trọng bậc nhất của cả nền bóng đá lâu đời này: bán kết EURO 2008. Nếu chỉ như vậy thôi thì đó không hẳn là một trận đấu quá quan trọng, bởi tính đến thời điểm đó, Đức đã 3 lần nâng cúp vô địch EURO cũng như 3 lần giành ngôi vương World Cup – nhưng nó lại là cột mốc đánh dấu một bước chuyển mình quan trọng của cả nước Đức.

Đối thủ của Đức trong trận đấu đó là Thổ Nhĩ Kỳ – quốc gia có số người nhập cư vào Đức cao nhất. Đầu năm 2008, một đoạn video ghi lại cảnh hai người đàn ông nhập cư – một Thổ Nhĩ Kỳ và một Hy Lạp – đã tấn công một ông cụ người Đức trong ga tàu điện ngầm ở Munich. Vụ tấn công này xảy ra đúng vào thời điểm những vấn đề sắc tộc đang leo thang, đã gây ra một làn sóng chống người nhập cư mạnh mẽ ở Đức. Trước khi tiếng còi khai cuộc trận đấu vang lên ở Basel, các CĐV ở Đức vẫn ra khỏi nhà và tụ tập ở các điểm xem bóng đá công cộng, còn trên các trang báo, thông tin về những gì xảy ra trên đường phố lại trở thành vấn đề được quan tâm hàng đầu.

CĐV Đức trong trận bán kết EURO 2008 (Ảnh: Shutterstock)

CĐV Đức trong trận bán kết EURO 2008 (Ảnh: Shutterstock)

Tôi và anh họ muốn đi ra ngoài xem trận bán kết giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Đức, nhưng mọi người đều khuyên rằng không nên làm như vậy. Cảnh sát được tăng cường ở khắp nơi bởi họ lo ngại sẽ có xô xát giữa hai nhóm người này.

 – Alima Hotakie, một CĐV ĐT Đức

Hotakie sinh ra ở Afghanistan và lớn lên ở Đức, trước khi chuyển đến Canada – nơi hiện cô đang sinh sống.

Trận đấu đã diễn ra vô cùng hấp dẫn, với kết quả chung cuộc là 3-2 nghiêng về đội tuyển Đức với bàn thắng ở phút thứ 90 của Philipp Lahm, nhưng điều bất ngờ là không có một vụ bạo động nào xảy ra ở cả trong lẫn ngoài sân cỏ.

Không những không xảy ra bạo động. Khi tiếng còi mãn cuộc vang lên báo hiệu chiến thắng cho người Đức, các CĐV Thổ Nhĩ Kỳ tỏ ra buồn bã – nhưng sau đó họ dành những lời chúc tốt đẹp nhất cho đội tuyển Đức trong trận chung kết với Tây Ban Nha.

 – Gavin Hicks, Tiến sĩ người Đức đã từng có rất nhiều bài nghiên cứu về những vấn đề như bóng đá Đức, sắc tộc và truyền thông.

“Hầu hết các CĐV Thổ Nhĩ Kỳ cũng yêu bóng đá Đức,” Hotakie cho biết. “Đó không phải là trận đấu một mất một còn, mà là trận đấu mà cả hai bên đều là người chiến thắng.”

Rốt cuộc người Đức bại trận ở trận Chung kết, nhưng báo chí Đức vẫn tiếp tục xoay quanh những câu hỏi như: Vì sao ĐT Đức không thể vô địch? Và vì sao bộ phận người Đức gốc Thổ lại cổ vũ nhiệt tình cho Mannschaft đến thế?

Câu hỏi đầu tiên quá dễ trả lời: Bởi Tây Ban Nha quá mạnh. Sau chiến thắng tại EURO 2008, đội bóng này tiếp tục thống trị bóng đá thế giới bằng chức vô địch ở World Cup 2010 và EURO 2012. Nhưng câu hỏi thứ hai thì rắc rối hơn nhiều.

CĐV Thổ Nhĩ Kỳ cũng hết lòng cổ vũ cho ĐT Đức trong trận Chung kết EURO 2008 (Ảnh: Burak Kara/Getty)

CĐV Thổ Nhĩ Kỳ cũng hết lòng cổ vũ cho ĐT Đức trong trận Chung kết EURO 2008 (Ảnh: Burak Kara/Getty)

Trong quá trình tái thiết lại nước Đức sau Chiến tranh thế giới thứ hai, nước Đức rơi vào tình trạng thiếu lao động trầm trọng. Bước vào thập niên 50, Đức ký Hiệp ước với rất nhiều quốc gia – hầu hết là Nam và Đông Âu – cho phép lao động nhập cư ngắn hạn và làm việc tại Đức. Kế hoạch phát triển này có tên “Gastarbeiter” – tạm dịch là “lao động nước ngoài”, với ý tưởng chủ yếu là cho phép cư dân tại các quốc gia đó đến Đức làm việc trong vài năm trước khi trở về nước.

Như vậy, nước Đức giải quyết được nạn thiếu lao động, còn những người này sẽ có một khoản dự trữ sau thời gian xuất khẩu lao động. Tuy nhiên không phải lúc nào mọi chuyện cũng tuân theo ý muốn. Rất nhiều lao động nước ngoài đã tìm cách kéo dài hợp đồng hết lần này đến lần khác hòng nhận được quyền định cư vĩnh viễn. Sau đó, họ mang gia quyến của mình đến Đức, và khi những đứa con chào đời trên đất Đức thì vấn đề quốc tịch trở thành đề tài bàn cãi.

Năm 2000, Chính phủ Đức đã quyết định sửa đổi luật nhập cư, cho phép người nhập cư dễ dàng trở thành công dân Đức hơn. Đó cũng là lần đầu tiên những đứa trẻ nhập cư được sinh ra ở Đức sẽ mang quốc tịch Đức, qua đó giúp cha mẹ chúng dễ giành được quyền định cư hơn.

Tuy vậy, cộng đồng người nhập cư ở Đức cũng phải đối mặt với rất nhiều vấn đề xã hội, như khác biệt văn hóa, tỉ lệ thất nghiệp cao, dân trí thấp và các tệ nạn xã hội khác. Làm thế nào để giải quyết vấn đề nhập cư đến nay là một trong những vấn đề được đem ra tranh cãi nhiều nhất nước Đức, và ở khắp nơi người ta đều bàn luận về việc này.

Một nhóm người nhập cư đến Đức theo chương trình "Gastarbeiter" (Ảnh: sueddeutsche.de)

Một nhóm người nhập cư đến Đức theo chương trình “Gastarbeiter” (Ảnh: sueddeutsche.de)

Tại EURO 2008, có tổng cộng 6 tuyển thủ Đức được sinh ra ở nước ngoài, hoặc có cha mẹ là người nước ngoài, và mặc dù khi đó chưa xuất hiện của các cầu thủ người Đức gốc Thổ thì đó cũng là tiền đề quan trọng để nhóm cầu thủ này tiến lên. Sau đó không lâu, những cầu thủ gốc Thổ đầu tiên xuất hiện trong đội tuyển, tiêu biểu có Mesut Oezil và Ilkay Guendogan, trong khi Sami Khedira là người gốc Tunisia. Những cái tên đó đã đánh dấu một sự chuyển mình mang tính bản lề của đội tuyển Đức.

Ngày nay, tư tưởng đa sắc tộc không còn xa lạ gì với các chính trị gia, tiêu biểu như Thủ tướng Angela Merkel. Bà luôn ủng hộ việc xây dựng đội tuyển quốc gia đa sắc tộc nhằm tận dụng tối đa ưu thế của từng dân tộc đó, và xem đó như là mô hình tiêu biểu trong công cuộc hội nhập và phát triển. Bà không hề phóng đại. Ngày nay, rất nhiều chuyện gia cho rằng không chỉ có đội tuyển quốc gia Đức là biểu tượng cho một nước Đức hội nhập, mà cả nền bóng đá Đức cũng đang cho thấy sức mạnh lớn nhất của một nước Đức đa văn hóa.

Bóng đá ở Đức có tầm ảnh hưởng lên toàn xã hội theo một cách mà không quốc gia nào có thể so sánh được. Hiện LĐBĐ Đức chính là Liên đoàn bóng đá có số thành viên lớn nhất thế giới.

Hiện chúng tôi có khoảng 7 triệu thành viên (7 triệu người tương đương với 8,7% dân số cả nước Đức). Bạn biết đấy, ở Đức người ta nói có 3 môn thể thao phổ biến nhất đó là bóng đá, bóng đá và bóng đá.

 – Uli Hesse, nhà nghiên cứu bóng đá Đức, đồng thời cũng là tác giả của cuốn sách “Tor! Câu chuyện về bóng đá Đức”.

Thế nhưng chỉ có các CLB chuyên nghiệp và bán chuyên nghiệp thuộc 4 hay 5 giải đấu cấp cao nhất do LĐBĐ Đức quản lý là áp dụng chính sách hội nhập nhân tài thế giới đó. Trong khi phần còn lại – khoảng 25.000 CLB – là nghiệp dư. Tại những thành phố lớn nhất của Đức, theo Gerd Dembowski – một nhà nghiên cứu chuyên về văn hóa trong bóng đá ở Đức trong 20 năm qua – gần 50% số cầu thủ ở các đội nghiệp dư ở cấp độ trẻ hay đội hình chính, là hậu duệ của những người đến Đức bằng con đường “Guestarbeiter”.

Nếu những người đó không được phép chơi bóng thì bóng đá Đức sẽ chết.

 – Gerd Dembrowski.

Một trong những công việc chính của LĐBĐ Đức là truy tìm trên diện rộng để lọc ra những cầu thủ xuất sắc nhất. Ở cấp độ nghiệp dư, một số đội bóng được lập ra bởi các nhóm dân tộc – như người Thổ Nhĩ Kỳ hay người Ba Lan – có thể tạo ra sự căng thẳng trên sân bóng, vượt xa khỏi ý niệm thắng-thua. Với sứ mệnh của mình, LĐBĐ Đức phải vận hành cả một hệ thống khổng lồ và giải quyết các vấn đề bên trong nó, bao gồm cả căng thẳng sắc tộc và các vấn đề hội nhập ở các cấp cơ sở.

Mesut Oezil là cầu thủ tiêu biểu cho nhóm cầu thủ gốc Thổ Nhĩ Kỳ (Ảnh: Skysports)

Mesut Oezil là cầu thủ tiêu biểu cho nhóm cầu thủ gốc Thổ Nhĩ Kỳ (Ảnh: Skysports)

LĐBĐ Đức đang đầu tư cho một kế hoạch dài hạn. Họ không đầu tư vào những hạng mục dễ dàng như treo biểu ngữ ‘Nói không với phân biệt chủng tộc’, mà xắn tay vào giải quyết tận gốc… nhưng điều đáng nói là càng ở những giải đấu cấp thấp thì họ lại càng chú trọng đầu tư hơn. Không chỉ tiền bạc, họ còn đầu tư để người dân phải thay đổi cách suy nghĩ.

Trong rất nhiều năm, người Đức luôn cho rằng ‘Bọn họ (người nhập cư) phải hòa nhập, họ phải trở nên giống như chúng ta, họ phải thay đổi nếu muốn tồn tại trong cộng đồng của chúng ta.’ Nhưng giờ đây dưới sự ảnh hưởng của LĐBĐ Đức và rất nhiều cầu thủ đã làm thay đổi cơ chế của cả một nền bóng đá, họ đã bắt đầu nói ‘Chúng ta cũng phải thay đổi.’ Những người đến từ các nước khác đang thay đổi cả quốc gia này.

 – Gerd Dembowski

Thế nhưng bên cạnh đó vẫn còn những ý kiến hoài nghi. Bản chất dân túy của một đội tuyển quốc gia khiến nó trở thành một công cụ hữu hiệu để gây ảnh hưởng đến các vấn đề xã hội quan trọng, nhưng ngược lại, nó cũng có thể được sử dụng để phản biện.

Đội tuyển quốc gia khiến cho hình ảnh của sự hội nhập lập tức được thừa nhận mà không cần sự phân tích hay giải thích nào cả.

 – Gavin Hicks

Xã hội Đức thay đổi như ngày nay đã khiến cho ngày càng nhiều các nhân vật có quyền lực, cả trong lẫn ngoài thế giới bóng đá nhận ra rằng “Chủ nghĩa yêu nước đa văn hóa” cũng là một cơ hội tốt . Kể từ khi đăng cai World Cup 2006, cách mà người dân trên toàn thế giới nhìn vào nước Đức đã thay đổi hoàn toàn. Có vẻ như rốt cuộc quốc gia này cũng hoàn toàn thoát khỏi cái bóng của Quốc Xã (theo một cuộc thăm dò của BBC, Đức được xem là “Quốc gia có tầm nhìn tích cực nhất thế giới”), trong đó, những thành viên của Đội tuyển Đức chính là đại diện tiêu biểu cho sự thay đổi này.

Nếu quan sát lớp trẻ ngày nay, bạn sẽ thấy các sinh viên khi theo học ở các quốc gia khác có thể tự tin nói ‘Tôi là người Đức’ và được đón chào nồng nhiệt. Hiện tôi mới 41 tuổi, nhưng khi là một chàng sinh viên học chuyển đổi tại Pháp và Anh, các bạn học ở đó đã đón chào tôi bằng cách nhại lại kiểu chào của Hitler. Giờ những chuyện như thế không còn nữa. Cách mà người Đức được nhìn nhận ở các quốc gia khác đã thay đổi ra sao, thì các tổ chức ở Đức, đặc biệt là các tổ chức bóng đá là những người thấy rõ nhất.

 – Gerd Dembowski nói

Thành công của ĐT Đức tại World Cup 2014 là chiến thắng của chính sách đa văn hóa (Ảnh: FIFA)

Thành công của ĐT Đức tại World Cup 2014 là chiến thắng của chính sách đa văn hóa (Ảnh: FIFA)

Trở lại năm 2008, mặc dù cả Đức lẫn Thổ Nhĩ Kỳ đều không giành được chiến thắng tại kỳ EURO đó, nhưng chính tại thời khắc lịch sử đó, cộng đồng người Thổ Nhĩ Kỳ đã được thừa nhận, và trong lòng những người Đức cũng hiểu rằng quốc gia của họ đã trở thành một đất nước đa văn hóa.

Sẽ thật vô lý nếu mọi chuyện khác đi, đặc biệt là khi chúng ta đang ở thế kỷ 21. Một quốc gia đa văn hóa hùng mạnh ở vùng Trung Âu ư? Đó là điều tất yếu của dòng chảy thời gian.

 – Uli Hesse kết luận.

BÌNH LUẬN

TÁC GIẢ
Thành Đỗ
48 bài viết
“Quá khứ thường không như ta mong đợi, tương lai thì mơ hồ, vì vậy hãy sống hết mình cho hiện tại.”
Phát bóng lên ^