Lật tẩy chuyện hoang đường: Chuyển nhượng cầu thủ (Phần 1)

bởi Vi Đan ·

Bài viết được dịch lại từ bản gốc “Transfer window myth-busting” của tác giả Jake Cohen, The Set Piesces.

The Set Pieces

* * *

Mặc dù được xem là môn thể thao phổ biến nhất thế giới, vẫn có rất rất nhiều những điều tưởng tượng, những niềm tin sai lầm về cách vận hành của ngành công nghiệp bóng đá, đặc biệt trong các khía cạnh tài chính, kinh tế.

Điều này là hệ quả của sự kém minh bạch trong hoạt động kinh tế bóng đá, chủ yếu nằm ở các khoản phí, lương thưởng, hợp đồng giữa cầu thủ và các công ty thể thao (CLB bóng đá). So với một số môn thể thao khác, ví dụ tiêu biểu là bóng rổ hay bóng bầu dục (cụ thể hơn nữa: NBA và NFL) thì đây quả là một khác biệt mang tính tương phản. Ở các môn thể thao kia, giá trị cầu thủ được công khai đến từng thương vụ, bởi nó liên quan trực tiếp tới mức trần về lương bổng (salary cap).

Vì sao phí chuyển nhượng của các cầu thủ lại quan trọng đến thế? Sau cùng, có phải tiền của chúng ta – người hâm mộ – đâu, đúng không?

707609-9530385-640-360

Ảnh: The Footy Blog

Chém gió. Thực ra một phần trong đấy là tiền của chúng ta. Sự tăng trưởng nhanh chóng về doanh thu bản quyền truyền hình của Premier League là một ví dụ điển hình. Các đài Sky, BT thu phí thuê bao từ người hâm mộ tại Vương Quốc Anh; các kênh chuyên phân phối khác mang về lượng tiền không nhỏ từ khán giả nước ngoài (ví dụ ở Việt Nam là MP&Silva). Sự bùng nổ về nguồn doanh thu này chính là một trong những lý do khiến cho các đội bóng giàu lên trông thấy.

Từ trước khi Luật Công bằng Tài chính ra đời thì thực chất các hệ thống ban tổ chức quốc nội và UEFA cũng đã đưa ra các qui định về phá sản và nợ nần, đồng nghĩa rằng thực chất các đội bóng cũng không thể chi quá một mức nhất định nào đó. Và bản thân các đội bóng cũng chỉ có một nền tảng tài chính nhất định để chi trả cho vấn đề chuyển nhượng cầu thủ, cải thiện chuyên môn của đội bóng.

Hiểu cách thức các CLB tính toán giá trị chuyển nhượng giúp cho người hâm mộ đánh giá được:

  • Giá trị của cầu thủ được chuyển nhượng;
  • Chất lượng đồng tiền chi ra bởi CLB;
  • Tái đánh giá chất lượng các thương vụ sau một thời gian nhất định.

Thế nên, việc người hâm mộ quan tâm và muốn đưa ra đánh giá về công tác chuyển nhượng nói chung và khía cạnh tài chính của chuyển nhượng cầu thủ nói riêng, là một nhu cầu bình thường.

Tuy nhiên, sự thiếu thốn thông tin đã khiến nhiều điều thần thoại bí hiểm phi thực tiễn nảy sinh. Bài viết này sẽ cố gắng lý giải hoặc vén màn những thực tế cần nắm về hoạt động chuyển nhượng cầu thủ.

Hoang tưởng đầu tiên: Thông tin

Di Marzio

Gianluca Di Marzio, một trong những nhà báo uy tín nhất về thông tin chuyển nhượng – Ảnh: tmw-foto

Bây giờ, hãy nói về các phóng viên.

Với việc các câu lạc bộ bóng đá được sở hữu tư nhân, lại không bị yêu cầu phải minh bạch nhiều chi tiết liên quan tới tài chính, người hâm mộ chủ yếu phải tìm hiểu các thông tin như giá trị chuyển nhượng của cầu thủ, mức lương thưởng… thông qua các nguồn tin gián tiếp, đôi khi là ở những phương tiện truyền thông cách xa vài bậc quan hệ so với nguồn gốc.

Theo lẽ cũ, để có thể đưa tin về giá trị tài chính của một thương vụ nhất định, một nhà báo cần phải có những nguồn tin liên quan tới thương vụ ấy. Điều đó cũng đồng nghĩa rằng 99% những người viết về bóng đá đều sẽ phải đứng trong bóng tối. Với một vài nhà báo nhất định có được sự liên hệ với các nguồn trong cuộc đáng tin cậy, họ sẽ thậm chí nhận được những con số rất khác nhau, tùy theo các bên đưa ra, đơn giản bởi mỗi bên đều có một mục đích nhất định.

Tony Barrett

Tony Barrett, một phóng viên uy tín, thường được xem là “thân” Liverpool – Ảnh: LiverpoolEcho

Nếu một nhà báo cố gắng xác định chính xác một mức phí chuyển nhượng, hãy xem xét việc anh ta có mối liên hệ với bên nào trong thương vụ. Một nhà báo thân quen với phía đội chi tiền thường sẽ chỉ đưa ra con số về phí chuyển nhượng, trong khi một nhà báo thân quen với phía đội nhận tiền thường bóc tách và đưa vào cả những khoản phụ phí sẽ được kích hoạt dựa trên thành tích thi đấu của cầu thủ.

Tương tự, khi tìm hiểu về mức lương của cầu thủ, có thể nguồn tin từ đội chi tiền sẽ chỉ cho biết con số cơ bản mà cầu thủ được nhận hàng tuần. Trong khi đó người đại diện của cầu thủ thì có thể sẽ đưa ra cả những khoản thưởng thường xuyên (mỗi trận được bao nhiêu, mỗi bàn thắng được bao nhiêu, mỗi lần giữ sạch lưới được bao nhiêu…) và bất thường (ghi 30 bàn, ra sân 50 lần, giành danh hiệu Quả Bóng Vàng FIFA, ra sân 10 lần cho ĐTQG…) và bản quyền hình ảnh.

Dĩ nhiên những con số này sẽ có sự dao động cực lớn tùy theo từng nguồn tin, với khoảng cách lên tới hàng triệu euro/bảng. Người phóng viên chỉ có thể đưa ra những thông tin mà nguồn của họ cho họ biết. Thế nên ngay chính những nhà báo uy tín nhất cũng có thể đưa ra những thông tin tương đối khác nhau trong lúc đưa tin về cùng một thương vụ duy nhất.

Ở đây miễn bàn tới các phóng viên salon và những nhà bịa đặt vĩ đại trên một số mạng xã hội.

Điều đáng nói là ở đây, sẽ có những nhà báo bị lợi dụng để đưa ra thông tin sai lệch, nhằm nhiều mục đích khác nhau. Ví dụ phía bên trong CLB mua sẽ khẳng định họ quan tâm hoặc không quan tâm với một cầu thủ nhất định, nhằm thăm dò liệu CLB bán có nhả người hay không.

Nguồn bên trong CLB bán lại có thể sẽ đưa ra những tuyên bố động trời theo kiểu “tôi chưa nghe thấy đội A liên hệ gì cả, nhưng có đội B đã quan tâm tới cầu thủ X của chúng tôi, nhưng B trả 60 triệu mà tôi vẫn từ chối”, vân vân. Họ đơn giản chỉ muốn thử/nhử bên mua.

Điều đáng nói nhất là những người đại diện.

Mino Raiola Balotelli

Mino Raiola (áo xanh) là người đã trung gian giúp Ibrahimovic và Mkhitaryan đến Man United hè này – Ảnh: ESPN

Họ chính là lực lượng tung tin thất thiệt nhiều nhất, nhằm đạt lợi ích cho thân chủ của mình. Nếu cầu thủ của họ chuyển đội, họ sẽ ăn hoa hồng chuyển nhượng. Nếu cầu thủ của họ được gia hạn hợp đồng hoặc ký mới, họ sẽ ăn hoa hồng hợp đồng. Nếu cầu thủ của họ tiếp tục ở lại một đội dài lâu và cảm thấy hài lòng, anh ta sẽ trả phí đại diện đều đặn. Tất cả đều có thể là lý do để thao túng các nhà báo tội nghiệp.

Thế nên, tranh cãi về việc có hai nhà báo đưa ra những con số khác nhau là chuyện tương đối phù phiếm. Thậm chí, nên ghi nhận tất cả.

Và xin nhắc lại, có 99% khác ngồi trong bóng tối hóng tin. Chúng ta – những người hâm mộ thông thường – nằm trong số 99% ấy. Đây cũng là lý do vì sao rất nhiều điều thần thoại hoang tưởng đã nảy sinh về quá trình chuyển nhượng và thị trường cầu thủ.

Hoang tưởng thứ hai: Tiền bán áo đấu của cầu thủ bù được phí chuyển nhượng

Fernando_Torres_1815679b

Ảnh: Telegraph

Một chiếc áo đấu in tên cầu thủ có giá trung bình khoảng 100 bảng (thực tế nó dao động từ 70 đến 140 bảng tùy đội, tùy hãng). Chelsea mua Fernando Torres với giá 50 triệu bảng. Torres đã giúp Chelsea bán 500.000 áo đấu kể từ khi gia nhập đội, 300.000 trong đó được đặt in tên và số của anh ta. Vậy phải chăng Torres đã giúp Chelsea hoàn lại từ 30-50 triệu phí chuyển nhượng của mình?

Sai bét. Không có phép tính đơn giản thế đâu nha.

Không có bất kỳ đội bóng nào được trực tiếp thu nhận toàn bộ doanh thu bán áo đấu nói riêng và các trang thiết bị lưu niệm nói chung liên quan tới đội.

Adidas, Nike và Puma thường sẽ lấy từ 85-90% doanh thu từ vật phẩm lưu niệm bán được. Đây là tiêu chuẩn chung của ngành công nghiệp này.

Có một số trường hợp đặc biệt. Ví dụ như Bayern Munich là đội mà Adidas sở hữu cổ phần, vì vậy họ có thể sẽ được nhận một tỉ lệ ăn chia doanh thu bán vật phẩm lưu niệm tốt hơn. Hoặc trong một số trường hợp, các nhà sản xuất sẽ đặt ra mức khoán nhất định với tỉ lệ ăn chia thông thường, nhưng khi vượt qua mức khoán rồi thì doanh thu vượt lên sẽ được chia theo một tỉ lệ có lợi hơn cho phía CLB.

Ảnh: Goal

Ảnh: Goal

Ví dụ cụ thể nhé. Manchester United mới ký với Adidas một hợp đồng với thời hạn 10 năm, giá trị được thông báo đạt tới mức 750 triệu bảng. Đây chắc chắn sẽ là một trong những hợp đồng trang thiết bị lớn nhất trong lịch sử của ngành này, và hầu như chắc chắn là lớn nhất lịch sử Premier League.

Tuy nhiên, lý do để Adidas tài trợ 75 triệu bảng mỗi năm cho Manchester United không đơn thuần chỉ để logo của họ xuất hiện trong mọi trang thiết bị thể thao của CLB sử dụng, cũng không đơn thuần chỉ nhằm marketing. Dĩ nhiên là việc gắn liền hình ảnh với một trong số những đội bóng có thương hiệu mạnh nhất thế giới sẽ giúp Adidas cắn một miếng bánh lớn hơn trong ngành, đặc biệt ở các thị trường đang phát triển (dĩ nhiên là cả củng cố vị thế ở các thị trường đã sẵn). Nhưng với nhà sản xuất này, tài trợ áo đấu thực chất là khoản phí môn bài, từ đó mang tới giá trị thực cho Adidas.

Sau cùng thì bản chất của các đội bóng vẫn là… đội-bóng. Họ được sinh ra đời để làm những công việc liên quan tới bóng đá. Ở cấp phát triển cao cấp nhất trên toàn thế giới, các CLB vẫn sẽ không thể tự sản xuất và đặc biệt là phân phối bán hàng trên toàn thế giới với số lượng lên tới hàng chục triệu vật phẩm. Nhiều đội bóng thậm chí còn không thể tự vận hành cửa hàng, chủ yếu do chi phí nhân sự và tài chính.

manchester united adidas 2015 2016

Áo đấu của Man United do Adidas tài trợ – Ảnh: ManUtd

Nhưng các nhà sản xuất thì đã sẵn có hệ thống đại lý phân phối bán lẻ. Manchester United có thể sẽ vô cùng đắn đo nếu tự sản xuất áo đấu rồi tự triển khai một hệ thống cửa hàng tại Mỹ, Trung Quốc, Việt Nam. Nhưng Adidas thì đã sẵn. Sản xuất và bán hàng là chuyên môn của họ. Đá bóng là việc của Manchester United.

Nói đến đây thì có thể bạn sẽ chưa tin. Dù sao thì chuyện “doanh thu áo đấu bù tiền chuyển nhượng” vẫn là một hiện tượng suy diễn nhầm lẫn phổ biến. Bạn có thể đọc lại những thông báo, phát biểu của người trong cuộc khi Adidas và Man United công bố hợp đồng hợp tác vào tháng 7/2014 để thấy rõ hơn rằng, khoản phí tài trợ nói trên đích thực là một loại phí môn bài.

Sự hợp tác này đánh dấu một cột mốc quan trọng cho chúng tôi xét trên tiềm năng buôn bán. Chúng tôi kỳ vọng lượng hàng hóa bán được sẽ đạt giá trị 1,5 tỷ bảng trong thời gian hai bên hợp tác.

– Herbert Hainer, CEO của Adidas

Chiếu theo công thức nói trên, giả sử nếu Adidas đạt được tổng doanh thu 1,5 tỷ bảng như họ kỳ vọng, Man United sẽ nhận được tổng cộng 750 triệu bảng và khoảng 10-15% doanh thu nói trên, tức 150-225 triệu bảng nữa. Nói cách khác, thương vụ hợp tác này có thể mang về cho Manchester United từ 900 tới 975 triệu bảng trong 10 năm tới, còn Adidas sẽ có từ 525 tới 600 triệu bảng.

Thế nên, ngay từ bây giờ, nếu bạn nghe ai đó nói rằng Zlatan Ibrahimovic sẽ mang về doanh thu khoảng 50 triệu bảng cho Manchester United nhờ vật phẩm lưu niệm bán ra, hãy vả cho họ một phát. Con số đó nghe thật màu nhiệm – nó lớn hơn nhiều so với mức lương anh ta nhận từ CLB – nhưng đơn giản là nó không đúng. Thậm chí, nhiều nguồn tin tài chính đã khẳng định rằng Manchester United sẽ không nghiễm nhiên nhận được 10-15% ăn chia như tiêu chuẩn của ngành, mà sẽ chỉ có thể nhận được ăn chia khi một lượng vật phẩm nhất định đã được bán ra.

Ảnh: John Peters/Man Utd

Ảnh: John Peters/Man Utd

Mùa trước, Man United bán được khoảng 3 triệu áo đấu. Hãy giả sử là Ibrahimovic, với thương hiệu ăn khách bậc nhất thế giới bóng đá của anh ta, giúp con số này tăng thêm 300.000 áo đấu nữa trong mùa tới.

Tăng tới 10% là vô cùng lạc quan, kể cả khi xét việc Ibrahimovic đã bắt đầu sử dụng giày đá bóng của Adidas (trước đó anh ta hợp tác với Nike) và như vậy sẽ tham gia được nhiều hơn vào các hoạt động marketing liên quan tới bán hàng. Và lạc quan, là bởi thực chất cần tính tới việc một người hâm mộ của Man United vốn dĩ đã muốn mua áo đấu của đội rồi, thì việc anh ta chuyển từ một chiếc áo đấu in tên người khác sang áo in tên Ibrahimovic thực chất không tạo ra không giúp cho doanh thu tăng thêm.

Giả sử mỗi chiếc áo này trị giá 70 bảng, và Man United sẽ được nhận phần chia là 15% cho mỗi chiếc áo. 300.000 chiếc áo đấu tăng thêm nhờ công Ibra sẽ mang về 21 triệu bảng. Như vậy United nhận được 3 triệu bảng. Con số này nghe thì có vẻ không lớn. Nó bù đắp được 20% phí tổn mà CLB dùng để trả cho… Ibra (lương, thưởng, bản quyền hình ảnh…). Và đừng quên rằng Zlatan không tốn phí chuyển nhượng.

Nói một cách đơn giản thì chuyện cầu thủ “bán áo” để tự bù lại phần chi phí CLB bỏ ra là một thần thoại ngơ ngẩn ở phương trời nào đó mà hiện tại hoàn toàn bất khả thi.

(còn tiếp)

BÌNH LUẬN

TỪ KHOÁ LIÊN QUAN
TÁC GIẢ
Vi Đan
12 bài viết
“Ta mang cho em một điếu cần, cần thơm hay môi em thơm // Em mang cho ta một điếu cần, miệng cười khúc khích lâng lâng”
Phát bóng lên ^