Mổ băng – Derby Manchester 2016 (P1): Manchester City kiểm soát và điểm yếu của hệ thống phòng ngự kèm người

bởi Dũng Lê ·

Derby Manchester đầu tiên của mùa giải 2016-17 đã diễn ra với một hoàn cảnh đặc biệt: Jose Mourinho đọ tài Pep Guardiola, lần đầu tiên ngay trên đất Anh – thủ phủ của những quả bom truyền thông và các cú bơm phồng thông tin đại chúng tai tiếng. Thật thú vị khi cả hai HLV đều đã tỏ ý không muốn câu chuyện đối đấu cá nhân giữa họ trở thành đề tài nóng bỏng một cách thừa thãi. Họ nói lên điều đó trong các buổi họp báo ở cả trước và sau trận.

Tuy nhiên, sau cùng, Mourinho và Guardiola cũng chỉ có thể gạt đi những chuyện phù phiếm. Còn cuộc đối đầu chiến thuật trên sân vận động Old Trafford là điều bắt buộc, không thể đổi thay. Hai nhà cầm quân với hai lối chơi có thể coi là đối lập đã giáp mặt nhau. Phần thắng sau cùng thuộc về Pep Guardiola. Hãy cùng nhìn lại màn đọ tài tuyệt vời này.

Nhập trận

Man Utd 1-2 Man City tactics board

Bản đồ chiến thuật trận derby Manchester ngày 10/09/2016 – Công cụ: footballtactics.net

Đội chủ nhà vào sân với sơ đồ 4-2-3-1 được xem là “tủ” của Jose Mourinho trong khoảng 3 năm trở lại đây. Henrikh Mkhitaryan và Jesse Lingard có thể xem là những lựa chọn bất ngờ khi cả hai đều chưa hề xuất phát trận nào kể từ đầu mùa tới nay. Tuy nhiên, có thể xem đây là những lựa chọn để đảm bảo về thể lực và tốc độ cho các pha phản công (Juan Mata và Anthony Martial đều vừa trở về từ ĐTQG).

Không ngạc nhiên khi Manchester City tiếp tục áp dụng sơ đồ 4-3-3 cho đội hình xuất phát. Với việc mới chỉ làm việc tại đội bóng mới 2 tháng, Pep Guardiola sẽ chưa thể chắc chắn về sự nhuần nhuyễn của các loại sơ đồ khác (dù ông đã từng thử nghiệm 3-4-3 và 4-2-3-1 trong kỳ du đấu hè, cũng như áp dụng 3-5-2 để giành chiến thắng trước Sunderland ở đầu mùa).

Những cái tên được đưa vào sân cũng không mang tới bất ngờ. Kelechi Iheanacho là tiền đạo thực thụ duy nhất còn lại sau khi Sergio Aguero bị treo giò. Tân binh Claudio Bravo được sử dụng. Chi tiết ít được nói tới, nhưng sở hữu khả năng tác động chiến thuật là Aleksandar Kolarov chơi hậu vệ trái thay Gael Clichy.

Lý thuyết về phòng ngự hệ thống

Một trong những điểm khác biệt lớn nhất giữa Jose Mourinho và Pep Guardiola là họ áp dụng hai phương pháp phòng ngự định hướng khác hẳn nhau.

Huyền thoại người Ý Arrigo Sacchi đã thực hiện một cuộc cách mạng tư tưởng chiến thuật bóng đá trong thập niên 1980 khi đưa ra một qui tắc rằng, mọi cầu thủ trên sân đều cần tự lựa chọn vị trí của bản thân dựa trên 4 định hướng: trái bóng, đồng đội, đối thủ và không gian. Trong đó, trái bóng là điều gần như dĩ nhiên mọi cầu thủ phải chú ý tới trên sân. Ba yếu tố còn lại hoàn toàn phụ thuộc vào người huấn luyện viên chỉ đạo.

Sự thay đổi về luật thi đấu bóng đá, khoa học thể thao, dinh dưỡng, y học đã khiến cho những phương pháp phòng ngự định hướng hoàn toàn theo con người đã bị triệt tiêu từ khoảng các thập niên 1970-1980. Vì vậy, ngày nay, hầu như bất kỳ đội bóng nào cũng ít hay nhiều có sự định hướng về không gian.

Arrigo Sacchi Ảnh: The Guardian

Arrigo Sacchi, cha đẻ của lý thuyết “4 yếu tố định hướng” – Ảnh: The Guardian

Nói một cách dễ hiểu hơn, hầu như mọi đội bóng đều cơ bản áp dụng phương pháp phòng ngự khu vực. Các hệ thống khác nhau ít hay nhiều chính là nằm ở việc định hướng theo hai yếu tố còn lại – đồng đội và đối thủ – như thế nào.

Khi một hệ thống đặt nặng yếu tố “đồng đội” thì họ sẽ hướng tới việc bọc lót, để ý các khoảng trống giữa bản thân với đồng đội của mình. Ngày nay, phương pháp ấy được hiểu một cách phổ biến nhất là “phòng ngự khu vực” (“zonal-covering”). Khi ấy, các cầu thủ sẽ cùng nhau phòng ngự các không gian trên sân.

Ngược lại, nếu một hệ thống đặt nặng yếu tố “đối thủ” thì họ sẽ hướng tới việc theo kèm người, chú ý tới vị trí của đối thủ và bám đuổi. Nó được gọi với tên phổ thông là “phòng ngự kèm người” (“man-marking”). Tên gọi này thực chất không đủ chính xác. Đầy đủ thì đó phải là “phòng ngự khu vực, định hướng kèm người”. Phương pháp này dễ hiểu hơn cho các cầu thủ bởi họ sẽ chỉ cần hiểu là mình bám theo một đối thủ duy nhất chặt chẽ.

Jose Mourinho thường áp dụng các phòng ngự này cho các đội bóng mà ông dẫn dắt. Bỏ qua các trận đấu “dựng xe buýt”, thông thường, đội bóng của ông chú trọng theo định hướng “đối thủ”. Phương pháp áp dụng là chia ô cho từng cầu thủ phụ trách. Mỗi cầu thủ sẽ phụ trách một ô, người nào của đối thủ tiến vào khu vực của mình thì mình kèm người đó.

Tuy nhiên, khi phòng ngự như vậy, nếu đối thủ di chuyển trong phạm vi rộng, các cầu thủ phòng ngự sẽ rất dễ bị kéo khỏi vị trí của mình, khiến khoảng trống lộ ra. Khi khoảng trống lộ ra, những người còn lại sẽ luôn bị bối rối: nên kèm người của mình tiếp hay khỏa lấp khoảng trống rõ ràng.

Phương pháp này của Mourinho đã nhiều lần khiến ông bị Guardiola đánh bại từ khi còn ở Tây Ban Nha, trong các trận Kinh điển. Một lần nữa, nó khiến ông thua cuộc trong hiệp một trận derby Manchester mới nhất.

“Kèm ai bây giờ?”

Việc đội bóng của Pep Guardiola triển khai tấn công từ dưới cùng lên không còn là điều gì đó quá lạ lẫm nữa. Ở trận đấu này, ông tiếp tục yêu cầu các học trò làm bóng từ tuyến dưới. Với sự xuất hiện của Claudio Bravo, các pha tổ chức của City ở tuyến này khá trơn tru.

MC Build up 1

Hệ thống triển khai bóng từ dưới cùng của Man City

Ngay từ thời điểm đầu trận đấu, đã có thể nhận thấy rằng, với tổng cộng 6 mắt xích ở tuyến này, Man City luôn lên bóng một cách trơn tru. Lý do là bởi họ có lợi thế về mặt số lượng con người ở trung lộ. Wayne Rooney và Zlatan Ibrahimovic chỉ có thể áp sát (“kèm người”) với 2/3 người duy nhất. Nicolas Otamendi, John Stones và Fernandinho vì thế thường xuyên dễ dàng cầm bóng về phía trước một cách thoải mái – với sự trở giúp của Bravo.

Một chi tiết nhỏ là tam giác Otamendi – Stones – Fernandinho thường xuyên hoán đổi vị trí một cách linh hoạt, điều đó càng khiến Rooney và Ibra bối rối hơn.

MC Build up 2

Ơ?

Quay lại hình minh họa đầu tiên ở phút thứ hai, đây là điều đã diễn ra:

Có thể thấy rằng Stones và Otamendi rất dễ dàng cầm bóng hướng về phía trước chỉ sau một vài pha luân chuyển. Ibra và Rooney vô cùng bị động trong việc áp sát người.

Tình huống trong đoạn băng trên đã kết thúc bằng một cơ hội nguy hiểm cho Man City. Hãy cùng phân tích kỹ hơn từng thời điểm một.

MC CBs step up 1

Stones cầm bóng tiến về “hành lang trong” (half-space) phải, Fernandinho có động thái giữ nguyên vị trí/lùi lại
MC CBs step up 2

Sự thoải mái của Stones là hệ quả của việc các đối thủ xung quanh không biết ai nên là người áp sát đối thủ. Bối rối tập 1…

Như đã nói ở phía trên, hệ thống phòng ngự của Man Utd được vận hành theo qui tắc “người của đối thủ tiến vào khu vực của mình thì mình kèm”. Tuy nhiên, khi đối thủ tiến vào hành lang trong, các cầu thủ của Man Utd lập tức bối rối. Lý do là bởi các hành lang trong nằm giữa trung lộ và biên. Hệ thống 4-2-3-1 của Man Utd lại không xác định rõ ràng ai phụ trách hành lang trong khi phòng ngự, vì vậy câu hỏi luôn tồn tại là: Ai sẽ áp sát đối thủ ở khu vực này, nhân sự ở trung lộ hay nhân sự ở biên?

Rooney bối rối vì không biết nên tiếp tục kèm Fernandinho (đã lùi lại), áp sát Stones, hay lùi về che chắn khoảng không tồn tại trước mặt hàng tiền vệ. Lingard cũng bối rối: trên lý thuyết anh phải kèm người ở biên, nhưng Stones tiến lên mà không có động thái gì cũng dở, trong khi đó Paul Pogba đang bị kéo lùi xuống thì có nên che chắn khoảng trống?

MC CBs step up 3

Bối rối tập 2…

Khi bóng được luân chuyển sang bên đối diện, một lần nữa chúng ta thấy hình ảnh Otamendi cầm bóng dâng lên thoải mái. Ibrahimovic không biết nên chú ý tới Stones hay áp sát người cầm bóng. Mkhitaryan không biết nên tiến tới Otamendi hay kèm người ở biên. Marouane Fellaini là người tỏ ra bối rối nhất: Otamendi đang tiến tới còn Kevin De Bruyne thì ở sau lưng anh.

MC CBs step up 4

Khoảng trống lớn ở hành lang trong
MU man marking

Cự ly giữa 4 hậu vệ là quá xa nhau. Họ bị kéo giãn do để tâm kèm người

Otamendi có đường chuyền xuyên tuyến để De Bruyne băng xuống – Fellaini bị loại bỏ dễ dàng. Do Daley Blind đã bước lên để theo kèm Kelechi Iheanacho, Eric Bailly đã bị đặt vào thế bối rối khi có tới hai khoảng trống trái và phải để che chắn. Trong khi đó, khoảng cách giữa Bailly và Antonio Valencia cũng là rất lớn do Valencia đang kèm Nolito tại biên.

Hãy cùng nhìn lại băng hình một lần nữa để thấy sự bối rối của các cầu thủ Man Utd do hệ thống phòng ngự định hướng kèm người:

Hãy tiếp tục đến với một ví dụ nữa về pha bóng ở phút thứ bảy, để thấy rằng đây là hình ảnh mang tính hệ thống chứ không đơn thuần là một tình huống duy nhất.

MC CBs step up 5

Otamendi băng lên thoải mái
MC CBs step up 6

Cả đội Man Utd bối rối

Ai kèm ai bây giờ? Mkhitaryan nên áp sát Otamendi, kèm Nolito hay chú ý tới biên của mình? Valencia theo tiếp Nolito vào hành lang trong hay chú ý tới Kolarov đang băng lên bên biên trái? Fellaini phải kèm Silva hay Otamendi? Rooney nên áp sát Silva, Otamendi hay giữ vị trí? Pogba nên tới giúp Fellaini kèm Silva hay tiếp tục bám De Bruyne? Bailly nên để ý tới Iheanacho đang luồn sau lưng hay tiến tới áp sát Nolito?

Sự bối rối này dù chỉ là một hoặc hai giây cũng đã khiến cho các cầu thủ Man Utd chậm nhịp so với đối thủ. Và cũng vì thế, Man City hoàn toàn chủ động trong lên bóng và kiểm soát thế trận.

Hãy cùng đến với thêm một ví dụ nữa để chốt lại vấn đề này, tình huống ở phút thứ 25.

MU man marking 1

Stones, Otamendi và Fernandinho hoán đổi vị trí. Fernandinho cầm bóng tiến lên, Rooney – Mkhitaryan – Fellaini hoàn toàn bối rối.
MU man marking 2

Nolito lùi lại, giúp Fernandinho có thêm một lựa chọn để chuyền bóng, đồng thời tạo ra thế 3 đấu 2.
MU man marking 3

Nolito nhận bóng, Valencia bối rối do Kolarov cũng đang băng lên.
MU man marking 4

Bailly buộc phải từ bỏ người mà anh đang kèm – Iheanacho – để hướng về trái bóng…
MU man marking 5

…khiến cho Blind rơi vào thế 1v2 trong vòng cấm địa khi Kolarov tạt vào.

Hãy nhìn lại băng hình để thấy rõ hơn:

Với hệ thống phòng ngự kèm người này, United hoàn toàn bị động trước lối chơi vị trí và cách di chuyển linh hoạt của City. Họ liên tục bị kéo giãn cự ly, xuyên phá, rơi vào những pha bóng bất lợi về số lượng con người trong không gian nhất định. Đây chính là điểm nhấn quan trọng dẫn tới việc City dễ dàng tạo ra hàng loạt cơ hội nguy hiểm trong hiệp thi đấu thứ nhất.

Pressing từ xa kém hiệu quả và hai bàn thua

Manchester United đã có cố gắng nhằm áp sát đối thủ từ xa. Đây từng là một trong những cách để Real Madrid của Mourinho gây khó khăn cho Barcelona của Guardiola. Tuy nhiên, nói riêng trong trận đấu này, họ đã pressing một cách vô cùng kém hiệu quả.

Khó có thể nói rằng Ibrahimovic, Rooney là những cầu thủ cơ động. United cũng hầu như chỉ sử dụng 4 cầu thủ trên cùng để áp sát từ xa, thi thoảng có thêm sự hỗ trợ của 1 trong 2 tiền vệ trung tâm (chủ yếu do… theo kèm người, bị hút theo). Vì vậy họ hầu như không thể tạo ra áp lực cụ thể trong các tình huống áp sát từ xa.

Đặc biệt, sự thoải mái dành cho Aleksandar Kolarov đã dẫn đến bàn thua thứ nhất của United.

Hãy lấy ví dụ bằng tình huống ở phút thứ 13:

MU high press & MC vertical 0

United áp sát đối thủ nhưng không lại không tạo được áp lực đủ lớn…
MU high press & MC vertical 1

Khi bóng bổng được phất về phía trước, United chỉ còn lại 4 hậu vệ cho một khoảng không rộng lớn. Cự ly giữa họ cũng là rất tệ.

Sẽ có hai góc nhìn trong những pha bóng như thế này. Từ phía bên cầm phóng, việc phất những đường bóng dài theo phương dọc là phương pháp để thoát pressing từ xa tương đối phổ biến, bởi nó… dễ thực hiện, không phải toan tính nhiều. Từ phía bên áp sát, ép cho đối thủ phất dài, dọc là một cách để thu hồi bóng, nếu như những cầu thủ tuyến dưới cùng mạnh mẽ về không chiến hoặc vượt trội về khả năng (Borussia Dortmund dưới thời Juergen Klopp là tiêu biểu).

Vậy điều gì sẽ xảy ra khi các cầu thủ tuyến dưới này có vấn đề? Câu trả lời đây:

Trong một trận cầu đỉnh cao thì mọi sai lầm đều có thể dẫn tới kết cục thảm hại cho bên mắc lỗi. Eric Bailly và Daley Blind đã mắc lỗi cùng nhau, còn Kelechi Iheanacho và Kevin De Bruyne thì tận dụng cơ hội một cách hoàn hảo. Khó có thể xác định rằng bên nào mới là bên chủ động trong việc phất dài này, nhưng kết quả thì đã hiện hữu.

Dĩ nhiên, đó là những trường hợp mà các pha áp sát từ xa của United dẫn tới việc City phất dài theo chiều dọc. Vậy khi City thậm chí không cần phải phất dài thì sao? Đây mới chính là hình ảnh xuất hiện nhiều hơn trong trận đấu. Và điều đáng chú ý là nó đã dẫn tới bàn thứ hai cho City trong hiệp một. Có thể khẳng định rằng bàn thắng này cũng chính là hình ảnh tiêu biểu của trận đấu.

Hãy cùng xem lại băng hình:

MC Goal 2-1

United bắt đầu áp sát từ xa. Hãy chú ý tới việc Otamendi chú tâm chạy thẳng về vị trí nơi anh cần có mặt…
MC Goal 2-2

Otamendi có mặt đúng vị trí, giúp Bravo dễ dàng luân chuyển bóng. De Bruyne lùi lại, cùng Kolarov giúp Otamendi có hai lựa chọn chuyền bóng trước một người đang áp vào của United.
MC Goal 2-3

City dễ dàng thoát áp lực và đưa bóng đến giữa sân. Ở đây, Lingard đang đứng sai vị trí sau khi tham gia pressing từu xa. Lập tức bóng được hướng về vị trí ấy…
MC Goal 2-4

Pogba do theo kèm De Bruyne nên bị kéo khỏi vị trí, một khoảng trống lộ ra ngay giữa hệ thống phòng ngự của United. Iheanacho lập tức có mặt để tận dụng.
MC Goal 2-5

Bailly cũng mắc lỗi khi không di chuyển để bọc lót cho Blind.

Sai sót của Bailly cũng chính là điều kiện đủ để dẫn tới một cơ hội nguy hiểm cho Man City. Đưa được bóng tới khu vực vòng cấm đối thủ, các cầu thủ tấn công luôn cần có sự hỗn loạn trong công tác phòng ngự. De Bruyne và Iheanacho đã không cần tìm cách chủ động tạo ra điều đó.

Hãy cùng xem lại băng hình của pha bóng tiêu biểu cho hiệp một này:

Kết luận

Dĩ nhiên không thể khẳng định rằng 45 phút đầu tiên thuộc về Man City 100%. Trên thực tế, Man United đã có những cơ hội phản công. Tuy nhiên, họ lại gặp vấn đề nhân sự. Ibrahimovic hoàn toàn không đóng góp được hiệu quả ở tốc độ cao. Trong khi đó, Lingard và Mkhitaryan đã liên tục để mất bóng một cách dễ dàng.

Dù vậy, không thể nói rằng họ là lý do khiến United để thua 1-2 trong hiệp thứ nhất. Jose Mourinho hiểu điều đó. Sau trận, trong buổi họp báo, khi được hỏi về màn trình diễn của Lingard và Mkhitaryan, ông cho biết:

Tôi hoàn toàn thất vọng với hiệp một. Thất vọng một số màn trình diễn cá nhân tệ hại đã gây ảnh hướng tới toàn đội. Nhưng đây không chỉ là vấn đề về họ [Mkhitaryan và Lingard], tôi sẽ không đi theo hướng cô lập ra một số cầu thủ. Hãy hiểu rằng cả đội đã không chơi tốt trong hiệp đầu tiên, và trách nhiệm của họ cũng là trách nhiệm của tôi.

Chúng tôi đã có những vấn đề với những màn trình diễn tệ hại, chúng tôi để mất bóng một cách rất, rất dễ dàng. Kể cả các trung vệ hôm nay cũng để mất bóng, chuyền tồi, ngay cả những đường chuyền ở chặng đầu tiên như từ Bailly tới Fellaini hay từ Blind cho Pogba. Chúng tôi để mất bóng trong những tình huống ấy, nên không phải chỉ là Mikhi và Jesse mà còn là hơn cả Mikhi và Jesse.

(Nguồn: Manchester Evening News)

Vậy có điều gì mà Mourinho chưa hiểu? Có lẽ, nó nằm ở câu nói:

Chúng tôi không có vấn đề về chiến thuật.

Mourinho Manchester United - Ảnh: The Telegraph

Ảnh: The Telegraph

Dẫu vậy, hiệp hai đã thay đổi theo một chiều hướng hoàn toàn khác với những sự thay đổi quan trọng mà Mourinho tạo ra. Thậm chí, có thể khẳng định, đã có một cá nhân khiến cục diện trận đấu hoàn toàn thay đổi: Ander Herrera.

(Xem Phần 2 tại đây)

BÌNH LUẬN

TÁC GIẢ
Dũng Lê
154 bài viết
“Cruyffian.”
Phát bóng lên ^