Một thời Liên Xô và Valeriy Lobanovskyi

bởi Nhật ·

Bài được dịch từ bản gốc trên Spielverlagerung.com

Khi nói tới pressing, gegenpressing, bóng đá tổng lực… người ta sẽ nghĩ ngay tới đội tuyển Hà Lan những năm 1974 hay là Barca và Bayern Munich của Pep Guardiola. Tuy nhiên, trong lịch sử bóng đá, vẫn còn đó một tượng đài khác, một con người đã đóng góp rất nhiều cho sự phát triển của bóng đá hiện đại, một huấn luyện viên đã đặt dấu ấn riêng của mình. Đó là Valeriy Lobanovskyi cùng tuyển Liên Xô.

lobanovskyi

Ảnh: sportinglife.bg

Lobanovskyi luôn là một huấn luyện viên nhiệt huyết, quyết liệt và một vị tướng cầm quân bằng kỉ luật thép, cả ở trong và ngoài sân cỏ. Nhưng cũng không thể không nhắc tới một Lobanovskyi luôn yêu bóng đá, một nghệ sĩ không chỉ mưu cầu chiến thắng mà còn muốn thắng đẹp.

Trận thắng 3-0 của Dinamo Kyiv trước Atletico Madrid là một cột mốc đáng nhớ, nhưng đỉnh cao của triết lý Lobanovskyi là tại World Cup 1986 và Euro 1988 cùng tuyển Liên Xô.

Cấu trúc đội hình

2016-04-01_USSR_Formation-284x439

Liên Xô của Lobanovskyi – Đồ họa: spielverlagerung

Đúng theo triết lý bóng đá của Lobanovskyi, đội hình của Liên Xô khi triển khai bóng được gắn liền với một cấu trúc chung chặt chẽ và những tình huống di chuyển hợp lí giữa các cầu thủ. Lobanovskyi muốn các cầu thủ phải tuân thủ chặt chẽ chỉ thị chiến thuật của mình, với mục đích chung là chơi một thứ bóng đá nhanh, trực diện.

Sau một thời gian làm trợ lý HLV trưởng, Lobanovskyi lên nắm đội sau khi tuyển Liên Xô bị loại ở vòng bảng thứ hai tại Euro 1982 do hiệu số bàn thắng thua, với mục tiêu đặt ra là vượt qua vòng loại World Cup 1984 và Euro 1986.

Ngay lập tức, cựu sinh viên Đại học Bách khoa Kyiv Lobanovskyi áp dụng triết lý tại Dinamo của mình lên đội tuyển Liên Xô.

Đối với ông, một trận cầu bóng đá có thể coi như một hệ thống tổng cấu thành bởi hai hệ thống nhỏ  (ứng với hai đội), trong hai hệ thống nhỏ đó lại có 22 hệ thống nhỏ hơn (ứng với 22 cầu thủ trên sân), chúng tương tác với nhau trên sân bóng.

Cách tiếp cận này được bắt đầu phát triển vào năm 1967 khi ông, lúc đó còn đang dẫn dắt Dnipro, gặp nhà khoa học thể thao Anatoly Zelentsov tới từ Viện Khoa học thể chất Dnipropetrovsk – người mà sau này trở thành trợ lí cho Lobanovskyi và hướng dẫn ông phát triển tư duy bóng đá của mình bằng những phép tính toán.

Jonathan Wilson đã miêu tả rất chính xác cách tiếp cận trận đấu của Lobanovskyi trong cuốn sách Inverting the Pyramid:

Tất cả mọi thứ được tính toán vô cùng chi tiết.

Việc chuẩn bị cho trận đấu được chia làm ba cấp độ: cấp độ cá nhân cầu thủ.

Mỗi cầu thủ được tập luyện về kĩ thuật cá nhân để có thể hoàn thành nhiệm vụ được giao; chiến thuật và nhiệm vụ được giao cho từng cầu thủ một; chiến lược vạch ra cho toàn đội, tùy vào tình hình cụ thể mỗi trận do HLV biết rằng không thể nào chơi với phong độ đỉnh cao trong một thời gian dài được.

Đội tuyển Liên Xô tuân thủ triệt để chỉ đạo của ông. Đội hình của họ dựa trên hai hàng bốn người – trong sơ đồ 4-4-2, mối quan tâm của Liên Xô là không gian cần bảo vệ.

Lobanovskyi cho rằng cách tốt nhất để chiến thắng là tăng diện tích tấn công và giảm diện tích cần phải phòng ngự. Trong đội hình, tiền vệ cánh và hậu vệ cánh đẩy lên khi tấn công, tạo bề rộng cho những tình huống hãm thành.

Sự phối hợp giữa các cầu thủ

Một trong những cách tấn công cơ bản nhất của Liên Xô là dựa trên những tình huống phối hợp phản công nhanh giữa hai tiền đạo Igor Belanov và Oleh Protasov.

Nhờ sự bùng nổ của Protasov, Liên Xô tỏ ra rất hiệu quả trong việc xuyên phá hàng hậu vệ đối phương. Các hậu vệ Liên Xô thường được  tự do khi triển khai bóng và họ tận dụng tối đa điều kiện đó bằng cách chuyền những đường bóng dài chuẩn xác vượt qua hàng phòng ngự đối phương, tạo cơ hội cho Protasov và Belanov ở phần sân bên kia. Hai cầu thủ sở hữu tốc độ cao và khả năng kiến tạo cơ hội ăn bàn tốt là chìa khóa cho những đợt phản công của Liên Xô.

2016-04-01_USSR_Counterattacking

Đồ họa: spielverlagerung

Pressing

Một trong những mặt quan trọng nhất trong triết lý của Lobanovskyi là cách đội bóng vận hành khi phòng ngự. Ông trung thành với nguyên tắc: thu hẹp diện tích cần phòng ngự lại.

2016-04-01_USSR_Pressing

Đồ họa: spielverlagerung

Do luôn tập trung vào công tác huấn luyện và nâng cao thể lực cho cầu thủ, đội bóng của Lobanovskyi có thể pressing với cường độ cao trong suốt 90 phút. Nhưng đồng thời, như đã nói, đội của ông cũng sẵn sàng lùi xuống phòng ngự chặt, phản công nhanh. Lobanovskyi muốn tìm cách đối phó với đối phương dựa theo chiến thuật của họ – đó là cách tiếp cận của nhà khoa học Lobanovskyi.

Ông đã sử dụng nhiều chiến thuật khác nhau trong thời gian cầm quân của mình. Khi đối mặt với Hà Lan trong trận ra quân tại Euro 1988, ông cho kèm người chặt đối với Rudd Gullit – Liên Xô thắng 1-0. Trong trận tiếp theo gặp Cộng hòa Ireland, Lobanovskyi thay đổi sơ đồ chiến thuật, chỉ đạo cho các học trò chơi lùi sâu để đối phó với lối đá dùng bóng dài của Jack Charlton. Sau khi bị dẫn 1-0 ở hiệp một, Lobanovskyi lại thay đổi, cho Liên Xô tăng cường áp sát đối phương và kết quả là Protasov ghi bàn.

Trong giải đấu này khả năng gegenpressing và phản công của Liên Xô cũng rất hiệu quả. Hình dưới cho thấy cách Liên Xô tận dụng sai lầm của Glenn Hoddle trong trận thắng Anh 3-1 tại vòng bảng Euro 1988. Đội bóng của Lobanovskyi áp sát ngay khi vừa mới mất bóng ở phần sân của tuyển Anh, với Sergei Aleinikov đoạt lại bóng và đột phá qua hàng phòng ngự đối phương, hạ gục thủ thành Chris Woods.

2016-04-01_USSR-England_Counterpressing

Đồ họa: spielverlagerung

Những ví dụ trên cho thấy vì sao Lobanovskyi được coi là một trong những huấn luyện viên vĩ đại nhất của thế kỉ 20.

Tiếc thay, Liên Xô lại không thể thắng nổi Hà Lan của những Marco van Basten, Ronald Koeman, Ruud Gullit và Frank Rijkaard. Trong trận đấu đó, Lobanovskyi thay thế trung vệ bị treo giò Oleh Kuznetsov bằng tiền vệ Aleinikov, hoàn toàn tin tưởng vào sự đa năng của các cầu thủ dưới quyền ông. Tuy nhiên kế hoạch của ông không thành công. Thêm vào đó, Igor Belanov còn sút hỏng một quả phạt đền.

Lobanovskyi đánh mất một cơ hội giành danh hiệu với thế hệ Liên Xô 1988. Thế hệ này chơi một thứ bóng đá đi trước thời đại, thứ bóng đá mà những Barca và Bayern của sau này thực hiện tương tự.

Đó là cơ hội tuyệt vời nhất để Liên bang Xô viết giành được chức vô địch. Lúc đó chúng tôi là một đội bóng mạnh, với nòng cốt là Kyiv, chúng tôi đang xưng hùng xưng bá ở châu Âu. Chúng tôi thật sự tin là mình có thể giành danh hiệu trên đất Đức.

Cựu hậu vệ của Dinamo Kyiv và tuyển Liên Xô, Sergei Pavlovich Baltacha

Kết luận

Trong những năm cuối cùng của chế độ xã hội chủ nghĩa tại Liên Xô, Lobanovskyi có lẽ đã cho thấy ví dụ tiêu biểu nhất của thứ bóng đá tập thể, đặt tập thể toàn đội lên trước một vài cá nhân ngôi sao, giống với tư tưởng của Karl Marx.

Lobanovskyi huấn luyện đội bóng của mình từ 11 cá nhân thành một thể thống nhất, một cỗ máy làm việc trơn tru mà trong đó mỗi người nắm rõ vị trí và cách di chuyển của đồng đội mình. Không có chỗ cho may mắn hay ngẫu nhiên trong tư duy của Lobanovskyi.

Liên Xô chơi một thứ bóng đá hay bậc nhất trong World Cup 1986, nơi mà họ bị loại bởi Bỉ sau 120 phút trong một trận đấu gây tranh cãi. Hai năm sau, Liên Xô là một trong những ứng cứ viên cho chức vô địch và họ đã thể hiện phong độ cao nhất trong trận mở màn với Hà Lan.

Tuy vậy, với cú vô lê tuyệt đẹp của Marco van Basten, Hà Lan của Rinus Michels đã trả sòng phẳng món nợ, ngăn Lobanovskyi lên đỉnh vinh quang cùng phương pháp khoa học của mình. Dù sao, trong kỉ nguyên Moneyball hiện tại, thật khó để không ngưỡng mộ cách làm bóng đá hiện đại của Lobanovskyi.

BÌNH LUẬN

TỪ KHOÁ LIÊN QUAN
TÁC GIẢ
Nhật
72 bài viết
“Cây viết, admin của blog Myfootballramble và 4231.vn”
Phát bóng lên ^